بخش ۲۰ - جواب به سوال دوم شیخ محمود شبستری
شیخ محمود شبستری / گلشن راز / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
کسی مرد تمام است کز تمامی
کند با خواجگی کارِ غلامی
پس آنگاهی که ببرید او مسافت
نهد حقّ بر سرش تاجِ خلافت
بقایی یابد او بعد از فنا باز
رود ز انجامِ ره دیگر به آغاز
شریعت را شعارِ خویش سازد
طریقت را دِثارِ خویش سازد
حقیقت خود مقامِ ذات او دان
شده جامع میانِ کفر و ایمان
به اخلاق حمیده گشته موصوف
به علم و زهد و تقویٰ بوده معروف
همه با او ولی او از همه دور
به زیر قُبّههای سِتر مستور
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به ویژگیهای انسانی کامل و مقام بالای آن اشاره دارد. فردی که از تمام خواستهها و مقامهای دنیوی گذشته و در خدمت دیگران باشد، به بالاترین مرتبه میرسد و در مییابد که مقام حقیقی او فراتر از دنیا و مادیات است. او با شریعت، طریقت و حقیقت آشنا است و به اخلاق نیکو، علم، زهد و تقویٰ معروف است. در عین حال، این فرد با وجود برتریهای خود، از سایرین دور است و در زیر پوششهایی از حکمت و راز پنهان قرار دارد. این شعر بر اهمیت فراق از دنیا و نزدیکی به حقایق معنوی تأکید دارد.