نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۵۹ - جواب شیخ محمود شبستری

شیخ محمود شبستری / گلشن راز / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

بت اینجا مظهر عشق است و وحدت

بود زنار بستن عقد خدمت

چو کفر و دین بود قائم به هستی

شود توحید عین بت‌پرستی

چو اشیا هست هستی را مظاهر

از آن جمله یکی بت باشد آخر

نکو اندیشه کن ای مرد عاقل

که بت از روی هستی نیست باطل

بدان که ایزد تعالی خالق اوست

ز نیکو هر چه صادر گشت نیکوست

وجود آنجا که باشد محض خیر است

وگر شری است در وی آن ز غیر است

مسلمان گر بدانستی که بت چیست

بدانستی که دین در بت‌پرستی است

وگر مشرک ز بت آگاه گشتی

کجا در دین خود گمراه گشتی

ندید او از بت الا خلق ظاهر

بدین علت شد اندر شرع کافر

تو هم گر زو ببینی حق پنهان

به شرع اندر نخوانندت مسلمان

ز اسلام مجازی گشت بیزار

که را کفر حقیقی شد پدیدار

درون هر بتی جانی است پنهان

به زیر کفر ایمانی است پنهان

همیشه کفر در تسبیح حق است

و «ان من شیء» گفت اینجا چه دق است

چه می‌گویم که دور افتادم از راه

«فذرهم بعد ما جائت قل الله»

بدان خوبی رخ بت را که آراست

که گشتی بت‌پرست ار حق نمی‌خواست

هم او کرد و هم او گفت و هم او بود

نکو کرد و نکو گفت و نکو بود

یکی بین و یکی گوی و یکی دان

بدین ختم آمد اصل و فرع ایمان

نه من می‌گویم این بشنو ز قرآن

تفاوت نیست اندر خلق رحمان

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این متن، شاعر به تفسیر مفهوم بت و بت‌پرستی می‌پردازد و نشان می‌دهد که بت‌ها نماد عشق و وحدت هستند. او تاکید می‌کند که وجود هر چیزی، از جمله بت، در نهایت به خیر و نیکی منتهی می‌شود و خداوند خالق همه چیز است. شاعر بیان می‌کند که حقیقی بودن دین در فهم عمیق روح هر پدیده‌ای نهفته است و اگر فرد به ظواهر اکتفا کند، به گمراهی می‌افتد. وی همچنین از وحدت وجود سخن می‌گوید و در آیه‌های قرآن به یگانگی خدا و تفاوت نداشتن در خلق اشاره می‌کند. به عبارت دیگر، در زیر سطح کفر و بت‌پرستی، ایمان و حقیقت نهفته است.