بخش ۱۱ - در تحقیق جهاد و معنی آن شیخ محمود شبستری
شیخ محمود شبستری / کنز الحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
ز بعد او دگر رکن جهاد است
که صاحب شرع اندر دین نهاد است
جهاد تو دو نوع‌ست از ضرورت
که باید کرد در معنی و صورت
جهاد صورتی با کافران است
که منکر گشت حق را کافر آنست
جهاد معنوی را نیز دریاب
چو دانستی بکن جهدی در این باب
چو اماره است نفست کافر است او
ز جمله کافران کافرترست او
به حکمت دعوتش کن سوی ایمان
مریدش کن اگر گردد مسلمان
که گر از نور ایمان پاک گردد
به معنی برتر از افلاک گردد
وگر دانی که نفست سرکش افتاد
یقین خاکت دهد یک روز بر باد
بکن با کافر نفست جهادی
که بر کافر نباشد اعتمادی
جهاد نفس کافر را چه مقدار
جهاد کافر نفس است دشوار
اگر با کافران چین و ماچین
در افتی به که با این نفس پرکین
به جان بشنو که از پیغمبر است این
که در محراب گفت و در خوارست این
که فارغ چون شدیم از جنگ اصغر
به پیوندیم زین پس جنگ اکبر
چرا محراب را محراب خوانند
که در وی نیز حرب است ار توانند
جهاد اصغرت با کافران دان
جهاد اکبرت با نفس و شیطان
به علم از نفس شیطان را بگیری
کنی در بند و فرمائی اسیری
یقین در پیش تو زاری کند او
درین ره مر تو را یاری کند او
وگر در قتل نفس خود رسیدی
یقین می‌دان که در معنی شهیدی
جهاد نفس خود معلوم کردی
ز من بشنو جهادی کن به مردی
جهاد صورت و معنی چنین است
مکن شک اندین معنی یقین است
به دانش خشم و شهوت زیر پا کن
نه بهر نفس خود بهر خدا کن
به کلی روی خود سوی خدا آر
جهاد صورت و معنی به جا آر
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به موضوع جهاد در اسلام می‌پردازد و به دو نوع جهاد اشاره می‌کند: جهاد ظاهری (جهاد با کافر) و جهاد معنوی (جهاد با نفس). جهاد ظاهری شامل نبرد با کافران است که حق را انکار می‌کنند، در حالی که جهاد معنوی به مبارزه با نفس سرکش و شیطان اشاره دارد. نویسنده توصیه می‌کند که انسان باید به جای مبارزه با دیگران، ابتدا با نفس خود بجنگد و آن را به ایمان دعوت کند. او همچنین تأکید می‌کند که جهاد واقعی، یعنی جهاد اکبر، مربوط به تسلط بر خواسته‌های نفس و شهوت‌هاست و این کار باید برای خداوند باشد. در نهایت، نویسنده از خواننده می‌خواهد که به علم و آگاهی توجه کند تا بتواند بر نفس خود غلبه کند و در این مسیر تداوم داشته باشد.