بخش ۲۷ - در تحقیق عیسی و دجال شیخ محمود شبستری

شیخ محمود شبستری / کنز الحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

دو چشمست آدمی را بی ضرورت

برای دیدن معنی و صورت

یکی چشم چپ است و آن دگر راست

ز هر دو بیند آن مردی که بیناست

دو چشمت در حقسقت هست یعنی

یکی در صورت و دیگر به معنی

نبیند چشم صورت جز هوا را

به چشم معنوی بیند خدا را

بدان کاین چشم صورت چشم دنیاست

ولیکن چشم معنی چشم عقبی است

کسی کز چشم معنی هست اعور

نبیند آخرت را ای برادر

که چشم چپ جز از دنیا نبیند

چو دنیا دید هم دنیا گزیند

کسی کش میل جمله سوی دنیی است

به چشم راست چون دجال اعمی است

مثال تن خر و عیسی است جانت

اگر عیسی صفت باشد روانت

چو جان نادان بود دجال باشد

چو دانا گشت عیسی حال باشد

ز نطق عیسوی گیرد نشان جان

شود از علم زنده جان نادان

خر و دجال و عیسی جز یکی نیست

یقین دان اندر این معنی شکی نیست

اگر دانا بود عیسی است بر خر

که نادان خر بود وز خر فروتر

چو دانستی یقین عیسی و دجال

ز راه علم معلومت شد این حال

ببین تا زین دو یک بر خر کدامست

بدان نامش بخوان اینت تمام است

به چشم راست چون دجال اعمی است

به چشم چپ نظر او را به دنیا است

کسی کش سوی دنیا میل باشد

یقین دجال را در خیل باشد

چو دانستی خروج خیل دجال

چو بینی خیل او بگریز در حال

ببُر زین خیل دجالی به مردی

مرو پیشان که زیشان نگردی

نبی گفته مرو آخر زمانه

به دنبال دف و چنگ و چغانه

مبادا کز پیش دجال باشد

که در مانی که او نیکال باشد

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن درباره دو نوع بینش انسانی صحبت می‌کند. چشم چپ نماد دیدن دنیای مادی و ظاهری است، در حالی که چشم راست نمایانگر بینش معنوی و فهم عمیق‌تر از حقیقت است. آنکه فقط به چشم چپ نگاه می‌کند، قادر به درک معانی عمیق و آخرت نیست و به دنیا مشغول است. به طور مشابه، کسی که از دید معنوی بی‌بهره است، مانند دجالی است که از حقیقت دور است. متن به تفاوت میان علم و نادانی می‌پردازد و تأکید می‌کند که باید به چشم معنوی توجه کرد تا بتوانیم از دنیای فانی دور شویم و به سوی حقیقت و آخرت رو بیاوریم. در نهایت، از خواننده خواسته می‌شود تا از دجال‌ها و فریب‌های دنیایی دوری کند و به دنبال حقیقت باشد.