بخش ۱ - الباب الاوّل فی معرفة ذات واجب الوجود تعالی و تقدس و فیه ثلاثة فصول: الفصل الاول فی معرفة وجوده تعالی علم الیقین شیخ محمود شبستری
شیخ محمود شبستری / فصل اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
بر وجود تو ای الهه حق
هست هر ذرّه ای گواه به حق
هرچه از غیب در شهود آمد
هم ز جود تو در وجود آمد
جمله اشیا به نطق حال فصیح
حامد صانعند در تسبیح
چیست تسبیحهای بی مانع
جز دلالت ز صنع بر صانع
عقل راهی ز نقل پی در پی
از نُبی باز خوان «و ان من شی»
این بود مر ذوات را شامل
ناقص ازوی برابر کامل
کافر و کفر و مؤمن و ایمان
همه را اندرو مساوی دان
نه همین آیت از کلام خدای
سوی اثبات اوست راهنمای
تا هزار است اندرین ز کلام
جمع کردهست حجةالاسلام
سر قرآن چو نیک واکابی
خود همه مغز این سخن یابی
هر سخن زو کلام بی پایان
باز یک نقطه بوده جملۀ آن
دل هر حرف از او چو لوح و قلم
مایۀ صورت حدوث و قدم
وحدت نقطه های وی پیدا
خود زقایل سخن نگشت جدا
حرف خوانان مکتب عرفان
خوانده زین لوح ابجد برهان
تو نگشتی هنوز حرف شناس
کی کنی حل شکلهای قیاس
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به تمجید از وجود خداوند و نشانه‌های او در جهان می‌پردازد. شاعر بر این باور است که هر ذره از آفرینش، شاهدی بر حقیقت وجود خداست. همه چیزهایی که از عالم غیب به عالم شهود آمده‌اند، از بخشش و جود الهی نشأت گرفته‌اند. اشیاء به تسبیح و ستایش خداوند مشغولند و این تسبیح نشانه‌ای از وجود صانع است. عقل انسان به دنبال درک حقایق و دریافت پیام‌های انبیاء است. شاعر در اینجا به برابری انسان‌ها، اعم از مؤمن و کافر، اشاره می‌کند و بیان می‌کند که همه در خلقت و وجود یکسانند. در نهایت، با ارجاع به قرآن و کلام خداوند، شاعری به مفهوم وحدت و ارتباط بین کلمات الهی و معنای آن‌ها اشاره دارد و تأکید می‌کند که حقیقت درک نشده است مگر اینکه به عمق این کلمات پرداخته شود.