بخش ۱۰ - التمثیل شیخ محمود شبستری
شیخ محمود شبستری / فصل اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
وحدت حق چو مرکزی است بسیط
ما همه نقطه های دور محیط
کژی دایره نه از نُقَط است
نقطه و آنگاه کژ، نه این غلط است
نقطه ها چون به همدگر پیوست
کژیی در خیال صورت بست
کژی کژ ز وضع و هیئات است
ذات را راستی هم از ذات است
از پس و پیش بگسل و چپ و راست
تا شود آن کژی وی همه راست
نقطه هر جا که رخ نهد پس و پیش
روی او هست سوی مرکز خویش
فرق کن در میان مثل و مثال
تا بدانی مجاز را ز محال
«مثل الاعلی» آمد از قرآن
ذات حق را برای کشف و بیان
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به وحدت حق و رابطه آن با نقاط مختلف در محیط اشاره دارد. به بیان دیگر، حق مانند یک مرکز واحد است و همه موجودات دیگر نقاطی در اطراف آن مرکز به شمار میروند. کژی و انحرافی که در دایره وجود دارد، ناشی از ترتیب و وضع این نقاط است و نه ذات آنها. وقتی نقاط به یکدیگر متصل میشوند، تصویر کجی در ذهن شکل میگیرد، اما اگر به ذات آنها توجه کنیم، آن کژی نیز به راستایی تبدیل میشود. در نهایت، ما باید تفاوت بین مثال و واقعیت را درک کنیم تا حقیقت را بهتر بشناسیم، که در قرآن نیز به آن اشاره شده است.