بخش ۳ - حق الیقین شیخ محمود شبستری
شیخ محمود شبستری / فصل اول / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
خود جز او نیست عارف و معروف
اوست وصف، اوست واصف و موصوف
آنچه تو فهم کردهای ز صفات
محدث است از چه؟ از عظیم الذات
ذات را از صفات دانستی
چه کنی این چنین توانستی
بلکه ذات و صفات را ز افعال
فهم کردی ز ایزد متعال
در حقیقت مر این طریق مجاز
نردبان پایهایست دور و دراز
دارد این ره بسی فراز و نشیب
مخور از مکر عقل خیره فریب
گر تو این ره به عقل خویش روی
همچو گاو خراس هرزه دوی
یا ز تعطیل در ضلال افتی
یا ز تشبیه در وبال افتی
فلسفی شد معطل از تنزیه
متکلم مشبه از تشبیه
وانکه تشبیه داشت یا تعطیل
نیست بر جادۀ سواء سبیل
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به نقد و بررسی فهم انسان از ذات و صفات الهی میپردازد. شاعر تأکید میکند که عارف و معروف در واقع یکچیز هستند و آنچه که ما از صفات خداوند درک میکنیم، ناشی از ذات اوست. او هشدار میدهد که نباید تنها به عقل خود تکیه کنیم، زیرا در این صورت به دام مفاهیم نادرست میافتیم. اگر به عقل خود روی آوریم، ممکن است به بیراهه برویم و هم از تعطیل خداوند و هم از تشبیه او به دیگران منحرف شویم. در نهایت، این راهی که پیموده میشود، پر از مشکلات و پیچیدگیهاست و نباید فریب شناخت سطحی را خورد.