بخش ۲ - عین الیقین شیخ محمود شبستری
شیخ محمود شبستری / فصل چهارم / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
کردن و ترک فعل یکسانست
همه در قدرت و در امکانست
تا یکی را از آن بر افزاید
به ضرورت مرجحی باید
پس ارادت به بود یا نابود
جانبی را دگر بر آن افزود
فعل گر محدث است از هیئات
خواست بوده است دایماً با ذات
پس ارادت چو کرد مانع دور
گشت ظاهر ز شرطهای ظهور
مانع و شرط و وقت و استعداد
در ازل بودهاند جمله مراد
هیچ تغییری اندرو ناید
هرچه هست آنچنان همی باید
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم قدرت و اختیار در انجام فعلها میپردازد. میگوید که انجام یا ترک فعل به یک اندازه در توانایی انسان است و برای انتخاب یکی از این دو، ضرورت و ارادت در میان است. به این معنی که اراده ممکن است باعث شود که یک چیز به وجود آید یا از بین برود. همچنین، فعلها همواره از ذات و خواست موجودات نشأت میگیرند و شرایط، مانعها و زمان به طور طبیعی بخشی از این فرآیند هستند. در نهایت، هیچ تغییری در این نظام وجود ندارد و همه چیز همانطور که هست، باید باشد.