قطعهٔ شمارهٔ ۶۸ شاه نعمتالله ولی
شاه نعمتالله ولی / قطعات / وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
موجود منقسم به دو قسم است نزد عقل
یا واجب الوجود است یا ممکن الوجود
ممکن دو قسم گشت یکی جوهر و عرض
جوهر به پنج قسم شد ای ناظم عقود
جسم و دو اصل او که هیولی و صورت است
پس نفس و عقل این همه را یاد گیر زود
نه قسم گشت جنس عرض این دقیقه را
در حال بحث جوهر عقلی نمینمود
پس کم و کیف و این و متی و مضاف و وضع
پس یفعل است و ینفعل ای مالک ودود
اجناس کاینات مقولات عشر شد
نی گشت کم ازین نه بر این دیگری فزود
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
موجودات را میتوان به دو دسته تقسیم کرد: واجب الوجود و ممکن الوجود. ممکن الوجود خود به دو نوع جوهر و عرض تقسیم میشود. جوهر به پنج نوع دستهبندی میشود: جسم و دو اصل آن که هیولی و صورت هستند. همچنین، در مورد عرض، تقسیماتی وجود دارد که شامل کم و کیف، زمان و مکان، و تغییرات دیگر است. اجناس کاینات به ده مقوله تقسیم میشوند و هیچکدام از این مقولات بیشتر یا کمتر از دیگری نیستند.