شمارهٔ ۲۳ شاه نعمتالله ولی
شاه نعمتالله ولی / مثنویات / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
از تعیُن اسم اعظم رو نمود
در حقیقت آن تعین اسم بود
بی تعین نه نشان و نام هم
بی تعین نه می است و جام هم
وحدت دانش تعین گفته اند
در این معنی به حکمت سفته اند
یک تعین اصل و باقی فرع او
آن تعین در همه بنگر نکو
آن تعین مبدع و مرجع بود
یک حقیقت منبع و مأوا بود
جملهٔ اشیا ظلالات ویند
بی تعین جمله اعیان ویند
هر تعین ز آن تعین حاصل است
با همه آن یک تعین واصل است
آن تعین همچو خمّ می به جوش
از همه جامی تعین باده نوش
از صفت برتر بود تزکیه ذات
از وجود اوست اسماء و صفات
اصل مجموع برازخ خوانمش
برزخ بحر ازل می دانمش
درهٔ بیضا ازین دریای ماست
حضرت یکتای بی همتای ماست
نفس کل از عقل کل آمد پدید
جزو و کل از جام مُل آمد پدید
بعد از این عالم مثال مطلق است
این سخن نزد محقق بر حق است
آنگهی باشد شهادت هرچه هست
خواه مخمور است و خواهی رند مست
جام و می ساقیش می خوانیم ما
فاضل و باقیش می دانیم ما
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این اشعار، شاعر به تعین اسم اعظم و نقش آن در وجود و هستی اشاره میکند. او بر این باور است که بی تعین، نه نام و نشانی دارد و نه وجودی. تعین به عنوان اصل و پایهای برای همه چیز در نظر گرفته میشود و همه اشیا و موجودات به نوعی سایهای از این تعین هستند. این تعین در واقع مبدع و مرجع تمامی حقایق است و وجود اسماء و صفات نیز از آن ناشی میشود. شاعر همچنین به اهمیت وحدت و یکی بودن حقیقت اشاره میکند و به وجود عالم مثال و اهمیت آن در درک حقیقت میپردازد. در نهایت، او به مفهوم جام و می به عنوان نماد معرفت و حقیقت اشاره کرده و معتقد است که همه چیز از این تعین ناشی میشود.