شمارهٔ ۲۶ شاه نعمت‌الله ولی
شاه نعمت‌الله ولی / مثنویات / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
نقطه ای در دایره بنمود میم
میم این معنی طلب فرما ز جیم
لازم جیمست میم ای یار من
کی بود بی میم جیم ای یار من
عارفان دانند راز عارفان
عارفانه گفتهٔ عارف بخوان
جنبش سایه بود از آفتاب
با تو گفتم سر عالم بی حجاب
از وجودش سایه می یابد وجود
ور نه بی او سایه را بودی نبود
وحدت از ذاتست و کثرت از صفات
وحدت و کثرت بجو از کاینات
گر دو می خوانی بخوانش صادقی
ور یکی گوئی بگو گر عاشقی
حق تعالی بر همه شیئی شهید
جان من شهد شهادت زو چشید
آیت غیب و شهادت را بخوان
وحدت و کثرت از آن هر دو بدان
غیب باطن دان شهادت ظاهرش
آن یکی اول بگیر این آخرش
حالت و ماضی و مستقبل بدان
حد فاصل حال باشد در میان
گر نبودی حال بودی بی شکی
ماضی و مستقبل ای عاقل یکی
از خط موهوم آن یک دو نمود
دو نمود اما حقیقت دو نبود
خط موهوم ار نبودی در میان
کی نمودی یک حقیقت در جهان
خوانم از لوح ابد راز ازل
می نوازم تا ابد ساز ازل
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفاهیم عمیق عرفانی و فلسفی می‌پردازد. در آن به ارتباط میم و جیم اشاره می‌شود، که نمادهای خاصی از وجود و عدم هستند. نویسنده بر این باور است که سایه، همانند وجود، به وسیله آفتاب (وجود مطلق) شکل می‌گیرد و بدون آن نمی‌تواند وجود داشته باشد. او وحدت و کثرت را از صفات و ذات می‌داند و به عارفان توصیه می‌کند که درک عمیقی از این مفاهیم داشته باشند. نویسنده همچنین به زمان اشاره می‌کند و می‌گوید که حال، ماضی و آینده سه حالت مختلفی هستند که در واقع یکی هستند و توهمی از نظر وجود دارند. در نهایت، به بیان راز آفرینش و حقیقت وجود می‌پردازد و بر اهمیت درک عمیق از این مفاهیم تأکید می‌کند.