نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

شمارهٔ ۱۶۱ ادیب الممالک

ادیب الممالک فراهانی / مقطعات / وزن: فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)

تا سپهدار به شطرنج هنر

چیره بر دشمن خونخوار شده

ماحی سیرت ناهنجاران

حامی زمره احرار شده

چتر استبداد از صرصر داد

پست و وارون و نگونسار شده

با عدالت همه جا بود رفیق

با خرد در همه جا یار شده

شهر ری از قدمش خرم و شاد

خوشتر از خلخ و فرخار شده

شه محمدعلی از هیبت او

خوار و شرمنده ز کردار شده

شبش از برق چو روز روشن

روزش از دود شب تار شده

آخرالامر ز دیهیم و سریر

گشته مستعفی و بیزار شده

جستم از طبع امیری تاریخ

گفت «شه مات سپهدار شده »

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

در این شعر، به قدرت و هنر فرمانده‌ای به نام سپهدار اشاره شده که در مقابل دشمنان خونخوار پیروز شده است. او با رفتار عادلانه‌اش حامی مردم آزادی‌خواه شده و در پی پایان دادن به استبداد است. با حضور او، شهر ری شکوفا و شاداب شده و سلطنت محمدعلی به شدت تحت تأثیر او قرار گرفته و در نهایت، او از مقام خود مستعفی شده و از آن بیزار شده است. شاعر در پایان بیان می‌کند که به استناد تاریخ، سپهدار در بازی شطرنج قدرت، شاه را مات کرده است.