(۱) حکایت آن مرد که در بادیه تجرید میکرد عطار
عطار نیشابوری / بخش یازدهم / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
بزرگی بود از اصحاب توحید
که شد در بادیه عمری بتجرید
نه با خود دلو و ابریق و رسن داشت
نه آب و زادِ ره با خویشتن داشت
بآخر در ره آمد چون غریبان
نهاده پارهٔ نان در گریبان
گهی بوئیدی آن نان گه گرفتی
گهی چون عاجزان لختی بخفتی
یکی گفتش که چون بودت چنین زیست
چنین بیچاره چون گشتی سبب چیست
ببوی پارهٔ نان هر زمان تو
چنین چون گشتی آخر آنچنان تو
چنین گفت او کزان شیوه بدردم
کفارت میکنم آنرا که کردم
که چون تجریدِ من پندار بودست
غرور و غفلتم بسیار بودست
ز من آن جمله دعوی بود دعوی
کنون چون ذرّهٔ در تافت معنی
مرا داد از غرور خویش توبه
کنون هر ساعت افزون بیش توبه
برون حق بچیزی زنده بودن
کجا باشد دلیل بنده بودن
به چیزی دونِ حق گر زنده باشی
بقطع آن چیز را تو بنده باشی
بموئی گر ترا پیوند باشد
هنوزت قدرِ موئی بند باشد
تو میباید که کُل برخیزی از پیش
بهر دم می در افزائی تو در خویش
چو میدانی که ناکامست مرگت
چرا نبوَد بمرگ خویش برگت
نهٔ سر سبزتر از برگ، برخیز
بلرز وزرد شو وزهم فرو ریز
بدین دَر گر بخواهی اوفتادن
سرافرازیت ازین خواهد گشادن
بدین دَر گر بیفتی چون خرابی
چنان خیزی که گردی آفتابی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر دربارهی فردی از اصحاب توحید است که در زندگی خود به تجرید و دوری از مادیات پرداخته است. او در بیابان به سر میبرد و جز یک تکه نان چیزی ندارد. این فرد که به زندگی سخت و بیماده عادت کرده، با خودکفایی و تکیه بر معنویت به حیات ادامه میدهد. یکی از افرادی که او را میبیند، از او میپرسد که چرا چنین زندگی سختی را انتخاب کرده است. او پاسخ میدهد که این زندگی به خاطر غرور و غفلت خود او بوده و اکنون که به عمق معنای زندگی پی برده، در تلاش است تا زهد و توبه را در زندگیاش بیشتر کند. او به این نتیجه میرسد که انسان باید از وابستگیهای دنیوی رها شود و تنها به حق و حقیقت توجه کند. این شخص به دیگران میآموزد که اگر بخواهند به حقیقت برسند، باید تمام وابستگیهای مادی را کنار بگذارند و برای زندگی معنوی خود تلاش کنند. زندگی باید بر اساس توبه و ایجاد ارتباط عمیق با حق باشد و انسان باید از هر چیزی که او را به دنیا وابسته میکند، فاصله بگیرد. به طور کلی، این شعر بر اهمیت زندگی معنوی و رهایی از زرق و برق دنیوی تأکید دارد.