بخش ۴ - الحكایة و التمثیل عطار
عطار نیشابوری / بخش یازدهم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
شد بگورستان یکی دیوانه کیش
ده جنازه پیشش آوردند بیش
تا که بر یک مرده کردندی نماز
مردهٔ دیگر رسید از پی فراز
هر زمانی مردهٔ دیگر رسید
تا یکی بردند دیگر در رسید
مرد مجنون گفت بر مرده نماز
چند باید کرد کاریست این دراز
کی توان بر یک بیک تکبیر کرد
جمله را باید کنون تدبیر کرد
هرچه در هر دو جهان دون خداست
بر همه تکبیر باید کرد راست
بر در هر مردهٔ نتوان نشست
چار تکبیری بکن بر هر چه هست
ورنه دنیا زود مردارت کند
مرده تر از خویش صد بارت کند
نقد دنیا گرچه بسیاری بود
چون ز دستت رفت مرداری بود
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این شعر، یک دیوانه در گورستان با دیدن جنازهها نگران است که نمیتواند بر همه آنها نماز بخواند، زیرا هر بار که به یکی از مردگان میرسد، جنازه دیگری میرسد. او میگوید که نباید بر یک شخص خاص تمرکز کرد؛ بلکه باید بر همه مردگان و هر چیزی که مربوط به خداست تکبیر گفت. او به این نکته اشاره میکند که دنیا زودگذران است و اگر نتوانیم به درستی با آن برخورد کنیم، ممکن است به مرگ و پژمردگی بیشتری دچار شویم. در نهایت، او بر این باور است که داشتن دنیا، تنها زمانی ارزشمند است که در دستمان باشد وگرنه بیفایده است.