بخش ۸ - الحكایة و التمثیل عطار
عطار نیشابوری / بخش سی و هشتم / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
بر زفان میراند یحیی بن المعاد
کای خداوندان علم و اعتقاد
قصرهاتان هست یکسر قیصری
خانه هاتان کسروی نه حیدری
جامه هاتان جمله خاتونی شده
مرکبانتان جمله قارونی شده
رویهاتان گشته ظلمانی همه
خویهاتان جمله شیطانی همه
هم عروسیهای فرعونی کنید
ماتم گبرانه صد لونی کنید
هم بعادتهای شدادی درید
هم به کبر و نخوت عادی درید
این همه دارید و هم زین بیش نیز
احمدی تان نیست آخر هیچ چیز
روز و شب مشغول رسم و کار و بار
نیستتان با دین احمد هیچ کار
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
یقینا، در این بیتها، یحیی بن المعاد در مورد وضعیت اجتماعی و فرهنگی زمان خود به انتقاد میپردازد. او به بیتوجهی قشر روشنفکر و قدرتمند به ارزشهای اسلامی و اخلاقی اشاره میکند. توصیفهای او از قصرها و لباسهای مجلل نشانهای از فساد و عیش و نوش بیحد و حصر است. او همچنین به تقلبها و رفتارهای ناپسند افرادی که خود را فراتر از دیگران میدانند، انتقاد میکند و یادآور میشود که همهی این ثروتها و تجملات در отсутствие ایمان واقعی به معانی اصیل دین در واقع بیفایده هستند. در نهایت، او به جدایی جامعه از اصول اسلامی و زندگی معنوی اشاره میکند.