نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۲۴ - در صفت ذکر الله تعالی عطار

عطار نیشابوری / پندنامه / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

باش دایم ای پسر با یاد حق

گر خبر داری ز عدل و داد حق

زنده دار از ذکر صبح و شام را

در تغافل مگذران ایام را

یاد حق آمد غذا این روح را

مرهم آمد این دل مجروح را

یاد حق گر مونس جانت بود

کی هوای کاخ و ایوانت بود

گر زمانی غافل از رحمن شوی

اندر آن دم همدم شیطان شوی

مومنا ذکر خدا بسیار گوی

تا بیابی در دو عالم آب روی

ذکر را اخلاص می‌باید نخست

ذکر بی اخلاص کی باشد درست

ذکر بر سه وجه باشد بی خلاف

تو ندانی این سخن را از گزاف

عام را نبود به جز ذکر لسان

ذکر خاصان باشد از دل بی گمان

ذکر خاص الخاص ذکر سر بود

هر که ذاکر نیست او خاسر بود

ذکر بی تعظیم گفتن بدعتست

واندر آن یک شرط دیگر حرمتست

هست بر هر عضو را ذکر دگر

هفت اعضا راست ذکری ای پسر

یاری هر عاجز آمد ذکر دست

ذکر پاخویشان زیارت کردنست

ذکر چشم از خوف حق بگریستن

باز در آیات او نگریستن

استماع قول حق دان ذکر گوش

تا توانی روز و شب در ذکر کوش

اشتیاق حق بود ذکر دلت

کوش تا این ذکر گردد حاصلت

آنکه ازجهلست دایم در گناه

کی حلاوت یابد از ذکر الله

خواندن قرآن بود ذکر لسان

هر کرا این نیست هست از مفلسان

شکر نعمتهای حق می‌گو مدام

تا کند حق بر تو نعمتها تمام

حمد حق را بر زبان بسیاردار

تا شوی از نار حرمان رستگار

لب مجنبان جز بذکر کردگار

زانکه پاکان را همین بودست کار

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به یادآوری اهمیت ذکر خداوند و توجه به او در زندگی اشاره دارد. نویسنده به پسرش توصیه می‌کند که همیشه به یاد حق باشد و از عدل و داد خدا آگاه باشد. ذکر خدا را غذای روح و مرهمی برای دل می‌داند و بر ضرورت آن در زندگی تأکید می‌کند. او یادآور می‌شود که غفلت از یاد خدا و توجه به دنیا انسان را به سمت شیطان می‌کشاند و مومن باید بسیار ذکر خدا را بگوید تا در دنیا و آخرت خجسته و سرفراز شود. در اشعار به سه نوع ذکر اشاره می‌شود: ذکر زبان، ذکر دل و ذکر سر، که هر کدام جایگاه ویژه‌ای دارند. ذکر باید با اخلاص و احترام باشد و بر هر قسمتی از بدن وظیفه‌ای برای ذکر وجود دارد. نویسنده همچنین به فواید ذکر خدا از جمله شکر نعمت‌ها و حذر از گناه اشاره می‌کند و می‌فرماید که پاکان به ذکر خدا اشتغال دارند. به این ترتیب، اثر مثبت ذکر در زندگی باید مورد توجه قرار گیرد.