بخش ۴۱ - در بیان پنج چیز که آب روی از آن میافزاید عطار
عطار نیشابوری / پندنامه / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
میفزاید آب روی از پنج چیز
با تو گویم بشنو ای اهل تمیز
چون به کار خویش حاضر بودهای
آب روی خویش را افزودهای
از سخاوت آب روی افزون شود
وز بخیلی بیخرد ملعون شود
در سخاوت کوش اگر داری غنا
تا فزاید آب رویت در سخا
هر کهرا بر خلق بخشایش بود
آب روی او در افزایش بود
باش دایم بردبار و باوفا
تا به روی خویش بینی صد صفا
تا بماند رازت از دشمن نهان
سرّ خود با دوستان کمتر رسان
تا نگردی پیش مردم شرمسار
آنکه خود ننهاده باشی برمدار
ای برادر پرده مردم مَدَر
تا ندرّد پردهات شخص دگر
بر هوای دل مکن زینهار کار
تا نیارد بس پشیمانیت بار
قدر مردم را شناس ای محترم
تا شناسند دیگران قدر تو هم
تا زبانت باشد ای خواجه دراز
دست کوته دار و هر جانب متاز
هر کهرا قدری نباشد در جهان
زنده مشمارش که هست از مردگان
از قناعت هر کهرا نبود نشان
کی توانگر سازدش ملک جهان؟
بر عدوی خویش چون یابی ظفر
عفو پیش آور ز جرمش درگذر
دایما میباش از حق ترسکار
باش نیز از رحمتش امیدوار
با تواضع باش و خو کن با ادب
صحبت پرهیزکاران میطلب
بردباری جوی و بی آزار باش
تا که گردد در هنر نام تو فاش
همچو تریاقند دانایان دهر
قاتلانند جملهٔ نادان چو زهر
مردم از تریاق مییابد نجات
خود کسی از زهر کی یابد حیات؟
صبر و حلم و علم تریاق دلند
حرص و بغض و کینه زهر قاتلند
فخر جمله کارها نان دادن است
در به روی دوستان بگشادن است
گرچه دانا باشی و اهل هنر
خویشتن را کمتر از نادان شمر
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن دربارهی ویژگیهای اخلاقی و رفتارهایی است که موجب افزایش آبرو و اعتبار آدمی میشود. گفته شده که: ۱. سَخاوت و بخشش به دیگران باعث افزایش آبرو میگردد، در حالی که بخیلی موجب شرمساری است. ۲. داشتن صبر و وفاداری به انسان صفا و آبروی بیشتری میدهد. ۳. رازهای خود را باید از دشمنان پنهان کرد و با دوستان به احتیاط رفتار کرد. ۴. شناخت ارزش مردم و احترام به آنها اهمیت دارد؛ زیرا دیگران نیز به ارزش ما پی میبرند. 5. فردی که در عفو و گذشت از خطای دیگران پیشرو باشد، در نظرها احترام بیشتری خواهد داشت. ۶. تواضع و ادب باعث میشود که فرد در جامعهاش مورد احترام قرار گیرد. ۷. عقل و دانش همانند تریاق به انسان کمک میکند، در حالی که حرص و کینه مثل زهر قاتل هستند. ۸. در نهایت، فخر و عظمت در نیکوکاری و گشادهرویی به دوستان ساطع میشود. این متن به خواننده تذکر میدهد که باید در زندگیاش از این ویژگیها پیروی کند تا آبرو و اعتبار خود را حفظ کند.