بخش ۸ - فی‌التحقیق شیخ بهایی
شیخ بهایی / نان و پنیر / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
ای خوشا نفسی که شد در جستجو
بس تفحص کرد حق را کو به کو
در همه حالات، حق منظور داشت
حق ورا دانست، ناحق را گذاشت
گر چنینی، هر کتابی را بخوان
عاقبت، مأجوری خود را بدان
ورنه حق مقصود داری ای خبیث
بر تو حجت باشد این علم حدیث
رو تتبع کن وجود رأیها
تا شوی واقف مکانهای خطا
این چنین فرموده، شاه علم و دین
هادی عرفان، امیرالمؤمنین
هان، نگویی فلسفه، کل حق بود
آنکه گوید، کافر مطلق بود
آری! از وی می‌کند در دل خطور
بس معانی کز دهانت بوده دور
چون تصور کردش آنکو المعی است
دید دانست آنچه خود را واقعی است
چون تواند کرد عقل اثبات شیء
تا نمی‌فهمند شرح رسم وی
هم برین منوال دان ابطال آن
این بود قانون عقل جاودان
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به اهمیت جستجوی حقیقت و شناخت نادرستی‌ها اشاره دارد. گوینده می‌گوید که کسی که در پی حق باشد، در تمام حالات باید آن را در نظر بگیرد و ناحق را کنار بگذارد. علم و مطالعه کتاب‌ها می‌تواند به شناخت حقیقت کمک کند، اما اگر کسی بخواهد فقط به ظواهر بپردازد و نادان بماند، برایش حجتی نخواهد بود. همچنین، به نقد فلسفه‌هایی اشاره می‌شود که حقیقت را به طور مطلق می‌دانند و کسانی که اینگونه فکر می‌کنند، امکان خطا را نادیده می‌گیرند. در نهایت، خواسته می‌شود که با تفکر و عقل، به دنبال حقیقت و شناخت واقعیت‌ها باشیم.