بخش ۹ - فی‌الفطره شیخ بهایی
شیخ بهایی / نان و پنیر / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
ای لوای اجتهاد افراشته
روزهٔ هر روز، عادت ساخته
اهل وحدت را به شقوت کرده حکم
بسته‌شان در ربقهٔ صم و بکم
هان، مشو مغرور بر افعال خود
هان مشو مسرور بر احوال خود
این عبادتهای تو مقبول نیست
تا ندانی عاقبت، کار تو چیست
ای بسا نعلی که وارون بسته شد
شیشهٔ امن نفوس اشکسته شد
گبر چندین ساله‌ای در حین نزع
کرد بر حقیقت اسلام، قطع
عابدی با شد و مد و کش و فش
بهر ترسا بچه‌ای شد، باده‌کش
کار با انجام کار است و سرشت
ختم کاشف، از سرشت خوب و زشت
ای بسا بدطینت و نیکوخصال
ای بسا خوش طینت و ناخوش فعال
طینت بد، آنکه در علم ازل
رفته از وی ختم بر کفر و دغل
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این اشعار، شاعر به مسأله اجتهاد و عبادت می‌پردازد و هشدار می‌دهد که نباید انسان به اعمال خود مغرور شود. او اشاره می‌کند که عبادت‌هایی که بدون شناخت و آگاهی از حقیقت انجام می‌شوند، مورد قبول نیستند و ممکن است ظاهری دیندار داشته باشند اما در باطن به کفر و گمراهی منجر شوند. شاعر به این نکته تأکید می‌کند که سرشت انسان و نیت‌هایش بیش از ظاهر اعمال اهمیت دارد و ممکن است افرادی با ظواهر نیکو، در عمل دچار انحراف باشند. بنابراین، شناخت عاقبت کار و نیت صحیح در عبادت اهمیت زیادی دارد.