شمارهٔ ۴۲ فضولی
فضولی بغدادی / مقطعات / وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
فضیلت نسب و اصل خارج ذاتست
بفضل غیر خود ای سفله افتخار مکن
بانتساب سلاطین و خدمت امرا
که زایلست مزن تکیه اعتبار مکن
بصنعتی که درو هست شرط صحت دست
مشو مقید و خود را امیدوار مکن
بملک و مال که هستند زایل و ذاهب
اساس بنیه امید استوار مکن
اگر تراست هوای فضیلت باقی
بعلم کوش و ز تحصیل علم عار مکن
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به نقد افتخار به نسب و اصل و همچنین تکیه بر قدرت و ثروت میپردازد. شاعر میگوید که اعتبار و ارزش انسان به نسبت و مقامهای اجتماعی او نیست و نباید به خاطر آنها افتخار کرد. او تأکید میکند که علم و تلاش فردی اهمیت بیشتری دارد و انسان باید به کسب علم و فضیلتهای واقعی بپردازد تا به ارزش و جایگاه واقعی دست یابد. به عبارتی، تنها به خاطر میراث خانوادگی یا ثروت و قدرت نباید به خود ببالیم، بلکه باید به خودسازی و تلاش برای علم و معرفت اهمیت دهیم.