بخش ۵ - در نعت النّبی صلّی الله علیه ایرانشان
ایرانشان ابن ابی الخیر / کوشنامه / وزن: فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)
سرِ داد پیغمبر پاکدین
اگر خواستی گنجِ روی زمین
بر او آشکارا شدی بیگمان
بر او زر بباریدی از آسمان
کسی کاو نهاد از برِ عرش پای
همان برتر از قاب قوسینش جای
عنانکش بود پیش او جبرئیل
ببیند بهشت و می سلسبیل
بخندد به روی اندرش گرگ و شیر
بغلتد به خاک اژدهای دلیر
به شمشیر دین آشکاره کند
فرشته به رویش نظاره کند
برآید برآرد به فرمانش ابر
نیایش کند پیش او شیر و ببر
به یک شب دو گیتی ببیند تمام
به گوشش درآید ز یزدان سلام
به انگشت، مه را کند بر دو نیم
چرا تنگ باشد بر او زرّ و سیم
جهان را بدان گرسنه خود بخواست
چو دانست کاین جای؛ جای فناست
از آغاز چون آدمی آفرید
شد از شکل نام محمّد پدید
سرش میم و دو دست حی لامحال
شکم میم و دیگر دو پایش چو دال
شنیدی که یزدانش چون پیش خواند
نه زر ماند از او باز و نه سیم ماند
همان دخترش کرد با او گله
که از آس دستم شده آبله
تو گر مردمی آز کوتاه کن
به پیغمبر خویشتن راه کن
ز هر چیز ورزی، فزونی بده
به دادن سپاسی به کس بر مَنِه
ز ما آفرین برچنان نیکبخت
فزونتر ز باران و برگ درخت
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر درباره پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص) است و ویژگیهای خاص و مقام والای او را توصیف میکند. شاعر به تأکید بر فضایل حضرت میپردازد و بیان میکند که چقدر او از دیگران برتر است. با اشاره به اینکه خداوند به او نعمتها و بینشهای بینظیری عطا کرده است، به قدرت و صفات او اشاره میکند. در این متن، به تمثیلهایی از طبیعت و موجودات مختلف اشاره شده که نشاندهنده شگفتی و زیبایی جهان هستی در برابر شخصیت والای پیامبر است. در نهایت، تأکید بر روحیه و منش انسانی و ارزشهایی چون سخاوت و نیکوکاری در رفتار با دیگران وجود دارد. شاعر از خداوند میخواهد که بر او و آموزههایش رحمت بفرستد و برکت و نیکی را فراوان نماید.