شمارهٔ ۳۱۶ - و له ایضاً کمالالدین اسماعیل
کمالالدین اسماعیل / قطعات / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
زهی حرّی که ثابت کرد جودت
بر ارباب هنر دست ایادی
زمین با قوّت حلمی که اوراست
ز بار حلم تو کرده تفادی
بحمدالله همه معنیت جمعست
کریمیّ و بزرگی و جوادی
ز روی مرتبت صعب المرامی
بگاه مکرمت سهل القیادی
دعا گو را همی دانی که باشد
و لا و خدمت تو اعتقادی
چو تشریفی نمی فرمایی او را
مفرما سعیش اندر نامرادی
به حرمان رهی چندین چه کوشی
که نه با کافران اندر جهادی
چرایی بر خلاف ظنّ خادم
چو هر کس را بجای اعتمادی
درین معنی که افتادست ما را
دو بیت آمد بخاطر در مرادی
واخوان حسبتهم دروعا
فکانوها و لکن للاعادی
و خلتهم سهاماً صایبات
فکانوها و لکن فی فؤادی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این شعر، شاعر به بیان صفات نیکو و بزرگی فردی میپردازد که با حلم و کرامت خود بر هنر و ادب سلطه دارد. او به نقش دعاکنندگان و خدمتگزاران اشاره میکند و به آنها یادآوری میکند که اگر مورد احترام قرار نگیرند، نباید ناامید شوند. همچنین شاعر از تضاد و دشواریهای موجود در زندگی سخن میگوید و به حسرتهای بیپاسخ و عدم اعتماد به خادمین اشاره میکند. در پایان، او به مقایسه بین ظواهر و باطن انسانها میپردازد و میگوید که در پس بعضی ظواهر، حقیقتهای پنهانی وجود دارد.