نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۱۹۶ - حدیث لاجبر ولا تفویض بل امر بین الامرین ملا احمد نراقی

ملا احمد نراقی / مثنوی طاقدیس / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

هست امر بین امرین ای پسر

نشنو از من بلکه بشنو از خبر

ان ما فی‌البیت یشبه صاحبه

خواه زیبا باشد و خواهی تبه

هرچه اندر خانه‌ وی فرزانه است

سر به سر مانند صاحبخانه است

بود آدم هست چون وی محترم

نی وجود صِرف نی صِرف عدم

هستیی با نیستی آمیخته

در میان این دو طرحی ریخته

هست امری در میانِ هست و نیست

من نمی‌دانم ولی آن امر چیست

گر وجود است این، فنا او را چراست

ور عدم، این های و هوها از کجاست

همچنین علمش نه علم است ای همال

علم آن باشد که دارد ذوالجلال

جهل هم نبود چه جهل است ای جناب

آنچه او را بود پیش از اکتساب

دارد امری لیک نی علم و نه جهل

هرچه می‌خواهی بگو امریست سهل

همچنین دان اقتدار و اختیار

بر دهان جبریان پنبه فشار

اختیارش آنچه می‌دانی بود

یعنی از اوصاف امکانی بود

وصف امکانی تو دانی چیست آن

نفی ضد است آن حقیقت نیست آن

قدرت و علم و حیات و اختیار

جمله را مثل وجود او شمار

جمله امر بین امرین است و بس

نسبتش با وصف عنقا و مگس

چیست دانی ای برادر اقتدار

آنکه در دست تو باشد اختیار

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به بررسی مفهوم وجود و عدم و ارتباط آن با علم و اراده می‌پردازد. شاعر می‌گوید که در جهان چیزی به نام "امر بین امرین" وجود دارد که نه به طور کامل هست و نه به طور کامل نیست. او اشاره می‌کند که وجود انسان نه صرفاً وجود است و نه صرفاً عدم، بلکه ترکیبی از هر دو است. همچنین، نویسنده به مسئله اختیار اشاره کرده و آن را به عنوان چیزی که در دست انسان است، توصیف می‌کند. در نهایت، متن به این نکته می‌رسد که علم و جهل هر دو باید به درک و شناخت این امر بین امرین منتهی شوند، و قدرت و اختیار انسان نیز مرتبط با این مفهوم است.