شمارهٔ ۱۴۵ نشاط اصفهانی
نشاط اصفهانی / غزلیات / وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
چون به عکس آری نظر خورشید تابان است و بس
باز چون بر اصل بینی ظل یزدان است و بس
سوی عکس ار دسترس نبود عجب نبود که نیست
دسترس تن را به جان وین صورت جان است و بس
ظل یزدان را چو یزدان گیر و این فرخنده کاخ
چیست دانی راست همچون بزم امکان است و بس
نیست جز یک شاهد اندر بزم و هر سو بنگری
طرهٔ پرتاب و گیسوی پریشان است و بس
کثرت اندر عکس نبود ناقض توحید اصل
این تکثر خود بر این توحید برهان است و بس
چشم‌ها فتان ببینی لعل‌ها خندان ولی
یک لب و یک چشم بیدار و سخندان است و بس
عکس‌ها جز اصل نبود تا چه باشد فعلشان
فاعل و مختار و قادر آنچه هست آن است و بس
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به بررسی رابطه میان واقعیت و تصویر می‌پردازد. شاعر می‌گوید که همه چیز در نهایت به یک حقیقت و منبع اصلی برمی‌گردد. او اشاره می‌کند که تصویرها فقط منعکس‌کننده حقیقت هستند و در واقعیت تنها یک حقیقت وجود دارد که همان خداست. هرچقدر که ما تنوع و کثرت را در دنیای اطراف خود ببینیم، اینها فقط جنبه‌های مختلفی از آن حقیقت واحد هستند. در نهایت، شاعر تأکید می‌کند که همه چیز به یک اصل واحد برمی‌گردد و هر آنچه وجود دارد نمایانگر آن حقیقت است.