باب ششم در حلم - مذهب منسوخ عبید زاکانی
عبید زاکانی / اخلاق الاشراف / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
حلم، عبارت از بردباری است. قدما حلیم کسی را گفتهاند که نفس او را سکون و طمانینتی حاصل شده باشد که غضب به آسانی تحریک او نتواند کرد، و اگر مکروهی بدو رسد در اضطراب نیفتد. از حضرت رسالت مروی است که «الحلم حجاب الآفات» لفظ حلیم را چون مقلوب کنی ملح شود، و از اینجا گفتهاند که «الحلم ملح الاخلاق» شاعر حلم ممدوح را بدین سیاق ستوده:
شکست از بار حلمت کوه را پشت
که بر جا ماند همچون مبتلایی
یکی ناچار گردد قابل کسر
دو ساکن را چو باشد التقایی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
حلم به معنای بردباری است و به کسی اطلاق میشود که با داشتن آرامش و سکون، به آسانی دچار غضب نمیشود و در مواجهه با دشواریها دچار اضطراب نمیگردد. از پیامبر اسلام نقل شده که حلم، مانع بروز آسیبهاست. همچنین، شاعر نیز حلم را به عنوان ویژگیای مثبت و برجسته در اخلاق ستوده است؛ به طوری که حلم مانند کوهی است که در برابر بار مشکلات مقاوم میماند.