صائب
زندگی‌نامهٔ صائب
ملک‌الشعرا مولانا میرزا محمدعلی صائب تبریزی رحمه‌الله علیه (زادهٔ ۱۰۰۰ هجری قمری در اصفهان یا بنا به روایتی دیگر در تبریز) از شاعران پرآوازهٔ عهد صفویه بود که به واسطه نوآوری‌ها و مضمون‌پردازی‌های بدیع در سبک رایج آن دوره (سبک هندی) به وی لقب شاهِ سبک هندی داده‌اند. در حقیقت او در این طرز سخن‌وری به قدری به نوآوری پرداخت که پر بیوجه نیست اگر بگوییم خود، صاحب سبک است، به عبارتی می‌توان به طرز صائب و پیروان بعد ایشان گفت «سبک هندی صائب». در جوانی به مانند بسیاری از شاعران و مترسلان آن دوره به هندوستان سفر کرد و بعد از گذشت هفت سال به ایران بازگشت و در دربار شاه‌عباس دوم صفوی به مقام ملک‌الشعرایی رسید. صائب تبریزی همانند بسیاری از دیگر شاعران سبک هندی کثیرالشعر بود. شمار ابیات وی را از صدهزار تا سیصدهزار بیت ذکر کرده‌اند حتی بنا بر قولی تا هزارهزار یعنی یک میلیون بیت، لیکن رقم صد هزار بیت را به تحقیق می‌توان پذیرفت. شهرت سخن‌سرایی وی در قالب غزل است. او در سایر قالب‌های شعری چندان پرکار نبوده چراکه به جز چند قصیده با مضامین آیینی و مدح، مثنوی ناقص قندهارنامه، چند قطعهٔ مادهٔ تاریخ و یک ترجیع‌بند [که] در سندیت انتسابش به صائب، شبهه فراوان است، تمامی آثار ایشان در قالب غزل است. همچنین وی راست هفده‌غزل به زبان ترکی آذربایجانی. صائب تبریزی شاعری هنرمند بود، در استخدام تعابیر و مضامین تبحر فراوانی داشت، نرمیِ طبع و نازکیِ خیال وی زبان‌زد اهل هنر و ادب است و برخی از تک‌بیت‌هایش بی‌شک از یگانه ابیات بی‌بدیل و از شاهکار‌های هنری ادبیات فارسی به شمار می‌روند. وفات او را به سال‌های ۱۰۸۶، ۱۰۸۷ و ۱۰۸۸ هجری قمری ذکر کرده‌اند لیکن قول ۱۰۸۷ موثق‌تر است. آرامگاه این شاعر پرآوازه و رنگین‌خیال در اصفهان و در محلهٔ عباس‌آباد قرار دارد؛ محلی که در دوران حیات ایشان به تکیهٔ میرزا صائب مشهور بوده است.
آثار صائب
شعرهای صائب
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۸ — دَر طریقت، بارِ هرکس را که نگْرِفتم به دوش
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۶ — تا ننوشانم، نگردد در مذاقم خوشگوار
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۴ — فیض صبح زنده‌دل بیش است از دلهای شب
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۲ — وادی پیموده را از سر گرفتن مشکل است
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۷ — چون ز دنیا نعمت الوان هوس باشد مرا؟
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۵ — بَرنمی‌آیم به رنگی، هر زمان، چون نوبهار
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۱ — گر چو خورشید به خود تیغ زنم، معذورم
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۳ — می‌کنم در جرعهٔ اول سبکبارش ز غم
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۳ — نیست جز پاکیِ دامن، گُنَه‌ام، چون مَهِ مصر
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۴ — فغان، که هم چو قلم، نیست از نگون‌بختی
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۶ — نیرنگ چرخ، چون گل رعنا درین چمن
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۲۹ — قامت خم برد آرام و قرار از جان من
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۲ — فنای من به نسیم بهانه‌ای بندست
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۵ — چون گل، درین حدیقه که جای قرار نیست
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۰ — نخل امید مرا جز بار دل حاصل نبود
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۱ — ز من به نکتهٔ رنگین چو لاله قانع شو
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۰ — برنمی‌دارد به رغم من، نظر از خاک راه
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۲ — ز حسن عاقبت عشق چشم آن دارم
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۳ — پیری مرا به گوشهٔ عزلت دلیل شد
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۷ — مانند لاله، سوخته نانی است روزیم
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۹ — از نسیم گل پریشان گردد اوراق حواس
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۳۸ — روی تلخ دایه نتواند مرا خاموش کرد
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۴ — عشقم چنان ربود که دنیا و آخرت
- تک‌بیت شمارهٔ ۱۴۱ — گران نیم به خریدار از سبکروحی