بخش ۱۴۴ - السعه صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
سعه در قلب کامل را تحقق
بود در برزخیت بی تفرق
که جامع اندر امکان و وجوبست
خود آن برزخ دل شاه قلوبست
از آنرو در زمین و آسمانی
نگنجد لیک گنجد در جنانی
جنانی نی که مأوای فرق شد
دلی بل کوشکست و جای حق شد
تو را گویم که قلب منکسر چیست
دلی کور است خواهش منکسر نیست
دلی کز هر هوائی مرده قلب است
و زو میلی که دلهار راست سلب است
قبور مندرس را در نظر گیر
تن اهل فنا را کوست تفسیر
دل بشکسته این پوشیده نبود
که جایش جز تن پوسیده نبود
دل ار بشکست و تن پوسید ناگاه
بارض لامکان او را بود راه
بمعنی اوست ارض الله واسع
بگنجد حق در آن بی‌معنی و مانع
خود آن دل بلکه قلب الله باشد
از این راز اهل دل آگاه باشد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم دل و معانی عمیق آن در حوزه عرفان و تصوف می‌پردازد. شاعر به بیان این نکته می‌پردازد که دل کامل و متعالی در برزخی بدون تفرق واقع است و خود برزخ، جایی برای تجلی حق و جامع همه امکان‌ها و وجوب‌هاست. او اشاره می‌کند که دل انسان در درونش می‌تواند به معرفت و حقیقتی دست یابد که فراتر از محدودیت‌های زمینی و آسمانی است. دل شکسته و منکسر نماد یک حالت روحی است که در آن انسان احساس ضعف و بی‌پناهی می‌کند، اما این دل می‌تواند به مقام والایی برسد و در حقیقت، دل می‌تواند بستری برای تجلی خداوند باشد. در نهایت، شاعر بر این نکته تأکید دارد که دل شکسته و دردمند می‌تواند از طریق وصل به حقیقتی عمیق، به معنای واقعی خود دست یابد.