بخش ۱۴۸ - سوال الحضرتین صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
گرت علمی بحال نشاتین است
کلام اندر سوال الحضرتین است
سوالی صادر آن یک در غیوبست
از آن حضرت که نام او وجوبست
سوالی صادر از وی بر کماهی
بنطق جمله اسماء الهی
بود طالب وی از انفاس رحمن
ظهور خود بصورتهای اعیان
دگر از حضرت امکان سوالیست
که آن بر نقط اعیان در مقالیست
ظهور اوست بر اسماء عالی
هم امداد نفس خود بالتوالی
خود این دو مسئلت را در انابت
بود پیوسته از حضرت اجابت
از آن بود اینکه اشیاء بر نسق شد
قبول هر یک از حق بود و حق شد
قبول هر چه شئی از نیک و بد کرد
باستعداد و استحقاق خود کرد
بخاری کان باستعداد خیزد
شود آب و بدریا باز ریزد
غرض از آن سوالین آنچه شد شد
در استعداد هر کس هر چه بد شد
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به مباحث عرفانی و فلسفی اشاره دارد و به دو نوع سوال از دو مقام الهی پرداخته است. یک سوال از مقام غیوب و دیگری از مقام اعیان و اسماء الهی است. شاعر به ظهور حق و نقش استعداد و استحقاق اشیاء در قبول و شکلگیری آنها اشاره میکند. در اینجا، تمام پدیدهها و تصمیمات به استعداد و قابلیتهای خاص خود وابستهاند و هر آنچه در عالم وجود دارد، به نوعی بازتابی از این سوالات و پاسخهاست. به طور کلی، شعر بر ارتباط بین سوالات عمیق معنوی و واقعیتهای عینی تأکید دارد.