بخش ۱۵ - الاسم الاعظم صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
دگر بشنو بیان اسم اعظم
که آن الله می‌باشد مسلم
از آن حیثی که الله اسم ذاتست
در او مجموع اسماء صفات است
پس الله جامع مجموع اسماست
خود اسماء را بجمعیت هویداست
صفی راهست تحقیقی در این باب
نکو بشنو بگوش هوش و دریاب
بنزد آنکش از توحید نوریست
خود اسماء را بهر عالم ظهوریست
در این عالم که اقلیم شهود است
زهر شیئی مرا اسماء را نمود است
بود هر شی،یعنی ظل اسمی
و زان گنج خفا معظم طلسمی
از این برتر مگر کون مثالیست
در آنجا اسم اجسام خیالی است
بدینسان تا مقام جمع اسما
که هر کونی بود از دیگر اصفا
بهر عالم که سالک وارد آید
در آنجا اسم اعظم‌تر نماید
مراد از اسم اعظم پیش آگاه
بود بیشک شهود ذات الله
رسی چون بر مقام واحدیت
بیابی اسم اعظم را حقیقیت
باین تحقیق هر اسمیست اعظم
نه تنها اسم الله مکرم
باین معنی بود هم ذکر اکبر
بنزد مرد بی‌فحشا و منکر
بود فحشا و منکر هستی تو
کز او باشد غرور و مستی تو
اگر این راز را خواهی تو تفضیل
یکی کن زیده‌الاسرار تحصیل
نکاتی هست اندر اسم اعظم
بدفترها بیان کردیم فافهم
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به توضیح مفهوم «اسم اعظم» می‌پردازد که در اینجا به «الله» اشاره دارد. بیان می‌شود که الله اسم ذات است و در این اسم تمام اسماء و صفات الهی جمع شده‌اند. هر چیزی در جهان دارای اسمی است و این اسم‌ها معانی و ظاهری از حقیقت وجود دارند. در عالم شهود، اسم‌ها به ما نمایان می‌شوند و هر موجودی سایه‌ای از اسم خود دارد. متن همچنین به مقام «جمع اسماء» اشاره می‌کند که در آن هر کونی از دیگر صفات متمایز است. برای سالکانی که به مقام واحدیت نزدیک می‌شوند، اسم اعظم به وضوح نمایان می‌گردد و در این مقام، شهود ذات الله حقیقت می‌یابد. نویسنده بر این نکته تأکید دارد که هر اسم، به نوعی اعظم است و اسم الله تنها یکی از آن‌هاست. در نهایت، رازهای بیشتری از اسم اعظم وجود دارد که نیاز به کاوش و فهم عمیق‌تر دارد.