بخش ۱۵۴ - شهود المفصل فی‌المجمل صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
شهودی هم که در مجمل مفصل
مشاهد را بود بروجه اکمل
بود آن در احد کثرات دیدن
شئون ذات را در ذات دیدن
چنان کاضوا جمع اندر سراجست
بر آن چشمی که دور از اعوجاجست
باین معنی که بینی این ظهورات
از آن ذات‌الاحد باشد در آیات
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به بیان شهود و شناخت عمیق از ذات حقیقی می‌پردازد. شاعر اشاره دارد که همان‌طور که در روشنایی یک شمع، همه چیز قابل مشاهده است، در شناخت ذات خداوند نیز باید دقت کرد. او بر این نکته تأکید می‌کند که کثرت‌ها و نشانه‌ها در حقیقت بازتابی از آن ذات واحد و یگانه هستند. به عبارت دیگر، هر چیزی که ما می‌بینیم، از ذات بزرگ و یکتای الهی سرچشمه می‌گیرد و درک آن نیازمند نگریستن با چشمی پاک و خالص است.