بخش ۱۵۸ - شواهد الاسماء صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
شواهدهای اسماء بیمنافات
در اکوان شد ظهور اختلافات
باحوال و باوصاف و بافعال
شود ظاهر بتفصیل و با جمال
چو حی و میت و مر زوق لایق
بمحیی و ممیت و هم برازق
چو اسماء در حقیقت مختلف بد
ظهورش هم در اکوان مختلف شد
تخالفها در اکوان بیخلاف است
که از اسماست کانجا اختلافست
زوجه اختلاف آن ز تاویل
ترا جای دگیر گویم بتفصیل
چو در بحرالحقایق از مراتب
بهر جائیست تحقیقی مناسب
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
شواهد اسماء بینقیض در جهان وجود دارد و ظهور این اختلافات در احوال، اوصاف و افعال مشهود است. این اختلافات مانند زندگی و مرگ، حیات و ممات و روزیدهی است. چون اسماء در حقیقت مختلف هستند، ظهور آنها نیز در اکوان (موجودات) متفاوت است. این تضادها در اکوان به خاطر اسما است و در واقع مسئله اختلاف به تأویل برمیگردد. در بحر حقایق، تحقیق در مراتب مختلف، مناسب هر مکان وجود دارد.