بخش ۱۵۹ - الشئون صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
شئون ذاتی و افعالی است آن
بتعبیر از نفوس و عین اعیان
خود اعیان و حقایق ز اعتبارش
در آن ذاتالاحد دان برقرارش
چو اثمار شجر و اغصان و اوراق
که در تخم است مدغم بیزاغلاق
خود اندر واحدیت رخ نماید
ز هم پس منفصل در علم آید
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این بیتها به مفهوم "شیون" اشاره دارند که به نوعی بیانگر وجود و ذات موجودات است. "شیون" به افعال و حالات درونی مرتبط با نفوس و واقعیات اشاره میکند. وجود و حقیقت این اشیا نتیجه اعتبار و تصورات ماست، در حالی که خود آنها به صورت واقعی و مستقل در جهان وجود دارند. به عبارت دیگر، مانند ثمرات، شاخهها و برگهای یک درخت که در تخم آن نهفتهاند، حقیقت اشیا در یکپارچگی و واحدیت خود آشکار میشود، و از این واحدیت به تفکیک و علم میرسد.