نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۱۵۹ - الشئون صفی علیشاه

صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

شئون ذاتی و افعالی است آن

بتعبیر از نفوس و عین اعیان

خود اعیان و حقایق ز اعتبارش

در آن ذات‌الاحد دان برقرارش

چو اثمار شجر و اغصان و اوراق

که در تخم است مدغم بی‌زاغلاق

خود اندر واحدیت رخ نماید

ز هم پس منفصل در علم آید

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این بیت‌ها به مفهوم "شیون" اشاره دارند که به نوعی بیانگر وجود و ذات موجودات است. "شیون" به افعال و حالات درونی مرتبط با نفوس و واقعیات اشاره می‌کند. وجود و حقیقت این اشیا نتیجه اعتبار و تصورات ماست، در حالی که خود آنها به صورت واقعی و مستقل در جهان وجود دارند. به عبارت دیگر، مانند ثمرات، شاخه‌ها و برگ‌های یک درخت که در تخم آن نهفته‌اند، حقیقت اشیا در یکپارچگی و واحدیت خود آشکار می‌شود، و از این واحدیت به تفکیک و علم می‌رسد.