بخش ۱۶۴ - باب الصاد صاحبالزمان و الوقت و الحال صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
شنو از صاحب وقت و زمان حال
تحقق باشد آن بر جمع افضال
که جمعیت باولی بر زخیت
بود اندر کمال معنویت
بود آگاه بر کل دقیاق
هم از اسرار اشیاء و حقایق
که آنها خارج از حکم زمانست
زمانش در تصرف چون مکانست
بود در تحت امر او باجمال
مساوی ماضی و مستقبل و حال
بود این جمله یعنی آن دایم
صافت و حال او را ظرف لازم
به طی نشر مالک بر زمان است
بقبض و بسط حاکم بر مکان است
چو او دارد تحقق بر حقایق
ز جزو و کل ایجاد و خلایق
بلند و کوته و بسیار و اندک
بود اندرزمان حاضرش یک
بود در عقل آنسانس تصرف
بود اندر و هم دارد بیتوقف
تصرفای او را دار تصدیق
تو از راه شهود و کشف و تحقیق
فعالش در حقایق فوق فهم است
و رای طور حس و عقل و وهم است
مسلط بر عوارض بر مقادیر
خود او باشد بتبدیل و به تغییر
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی مفهوم زمان و جایگاه «صاحب وقت» در رابطه با آن میپردازد. نویسنده بیان میکند که شخصی که به مقام بالایی دست یافته، میتواند به تمامی واقعیات و اسرار اشیاء آگاه باشد و در تملک زمان و مکان قرار گیرد. زمان برای او تحت اختیار بوده و ماضی، مستقبل و حال برایش معنای واحدی دارند. با توجه به این مقام والا، فرد قادر است بر حقایق فراتر از فهم انسانی تسلط یابد و بر تغییرات و حالات مختلف عوارض جهان تأثیر بگذارد. این متن تأکید میکند که شناخت از طریق کشف و شهود میتواند به درک بالاتری از واقعیتها منجر شود.