بخش ۱۹۹ - تعرفه ممدوح صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
شنیدی چون تعرفهای مقدوح
شنو باز از تعرفهای ممدوح
خود آن نبود با غراض و تملق
بخلق کاملان باشد تخلق
تخلق رفته رفته گردد اخلاق
اگر خود باشد آن مرضی خلاق
بپوشد جامعه عرفان به الفت
نه بر زرق و ریا و کید و کلفت
بیان نیت که گر ناقابلم من
بزی عارفان کاملم من
اگر معیوب تر از کل خلقم
شود پوشیده عیب از حسن دلقم
ازین فکرت دمی آسوده نبود
که دلق او بعیب آلوده نبود
یکی باشد دلیل پاکی دلق
که نارد شکوه خلاق بر خلق
چه او را جمله نیتها بخیر است
عیان خیرات او بر اهل سیر است
ز خیر نیتش در راه توحید
ز حق یابد بقول و فعل تایید
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی تعریف‌های مثبت و منفی از اخلاق و ویژگی‌های انسانی می‌پردازد. نویسنده به این نکته اشاره می‌کند که رفتار انسان باید بدون غرض و تملق باشد و به اخلاق نیکو از طریق تخلق به صفات خوب دست یابد. او تاکید می‌کند که حقیقت نیت و رفتار فرد باید بر اساس خیر باشد و اگرچه ممکن است عیوبی وجود داشته باشد، ولی این عیوب باید پوشیده بمانند و در عوض نیکی‌ها و حسن‌ها نمایان شود. در نهایت، با نیت خالص و درست، فرد می‌تواند به توحید و هماهنگی با حق نزدیک‌تر شود.