بخش ۲۵ - الانیت صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
زانیت بگویم و ز جهاتش
بود نسبت بواجب عین ذاتش
که صرف ذات‌اللهیت است او
وجود محض بی‌ماهیت است او
ولی در ذات ممکن بر خلافست
خود انیت بذات او مضافست
در انیت تحقق گو به نیت
وجود عینی است از حیث رتبت
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
شاعر در این ابیات به توضیح زانیت و وجود خداوند می‌پردازد. او می‌گوید که ذات خداوند کامل و بی‌ماهیت است و وجودش تنها به خود او مربوط می‌شود. اما در مورد موجودات ممکن، این‌گونه نیست و وجود آنها وابسته به شرایط و عوامل مختلف است. بنابراین، انیت یا ویژگی خاص بودن هر چیز، به ذات و نیت آن چیز وابسته است و وجود عینی آن تحت تأثیر رتبه و مقامش قرار دارد.