نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۳۴۵ - قدم‌الصدق صفی علیشاه

صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

قدم کان با اضافه صدق خاست

بنیکی حکم سابق بر خواص است

بخوبان حکمش از سابق جمیل است

با خیارش مواهب بس جزیل است

بنیکی کرد حق حکم متین را

عباد مخلصین و صالحین را

بشارتها برایشان از کرم داد

بخیر سابق و صدق قدم داد

بود صدق آنکه ز اشیاء خیر بینی

خلاف است ار بچشم غیر بینی

نیابد راست بین جز راست هرگز

نه چشمش جز بحق بیناست هرگز

از آن جز نیک ناید در نظرها

شود ز او هر چه ظاهر در سیرها

از آنکه صورت از معنی کند نقل

بودعالم تماما صورت عقل

بود آن عقل هم مانند مرآت

نماید خوب و بد را در علامات

هر آن با عقل کل عقلش کج آید

تمام قول و فعلش معوج آید

و گر با عقل یک حالش بود راست

بآن مقدار حسن او هیوداست

چو در کشتی نشینی جانب بحر

گمانت ساکنی تو می‌رود شهر

از آن خود بین خصال خود نکو دید

عیبو دیگران را موبمو دید

قدم گر صدق باشد اینچنین نیست

فعالش درنظرها جز متین نیست

هم او از خلق بیند گر خطائی

بپوشاند بدون مدعائی

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به بررسی مفهوم صدق و نیکی در اعمال و رفتار انسان‌ها می‌پردازد. نویسنده بر این باور است که نیکی و صدق در قدم‌های انسان می‌تواند او را به سمت خیر و خوشی هدایت کند. او اشاره می‌کند که تنها کسانی که دارای صدق هستند می‌توانند چیزهای خوب را ببینند و از دیدگاه نیکو به دیگران نگاه کنند. علاوه بر این، متن به تفاوت بین دیدگاه‌های انسان‌های راستگو و آن‌هایی که به اشیاء با دید غیر راستین نگاه می‌کنند، اشاره می‌کند. در نهایت، نویسنده بر این نکته تأکید می‌کند که اگر صدق در رفتار فردی وجود داشته باشد، او نه تنها خود را با خوبی توصیف می‌کند، بلکه عیوب دیگران را نیز بدون قضاوت و مدعا می‌پوشاند. به طور کلی، این قطعه بر اهمیت صدق و نیکی در زندگی انسان‌ها و تأثیر آن بر دیدگاه‌ها و رفتارها تأکید دارد.