بخش ۳۸۱ - المتحقق بالحق و الخلق صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
متحقق بحق و خلق آنست
که بر عین وی اینمعنی عیانست
به بیند در وجود از عین توحید
که مطلق راست وجهی سوی تقیید
دگر کل مقید را در اشراق
بود وجهی معین سوی اطلاق
ببیند بلکه او در حال رؤیت
بود کل وجودم آن یک حقیقت
در وجه است آن حقیقت را محقق
مقید یک دگر زان گشت مطلق
بهر قید است از وجهی مقید
ز هر اطلاق مطلق در شواهد
چنین صاحب شهودی پاک دلقست
متحقق بحث و هم بخلق است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره مفهوم و تجلی توحید و حقیقت وجود سخن می‌گوید. نویسنده بیان می‌کند که حقیقت و وجود در عین حال که متعین و مقید هستند، در عین حال از یک حقیقت واحد سرچشمه می‌گیرند. او اشاره دارد که دیدن این حقیقت به معنای درک وجود واحد است و تمامی موجودات، در عین تنوع، به یک حقیقت واحد متصل هستند. در نهایت، متن به اهمیت شهود و تجربه در درک این حقیقت اشاره می‌کند و بیان می‌کند که شخصی که به این بینش رسیده است، به صورت همزمان هم متحقق است و هم با خلق مرتبط است.