بخش ۴۰۲ - مرآت الحضره صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
بود مرآت حضرت بالعلاین
تعینها که شد منسوب باطن
شئون باطنی راهست منسوب
صورها زان با کوانست محسوب
پس آمد آن شئون مرآت حضرت
که در اکوان صور را داد رتبت
باینمعنی که صورتهای اکوان
شئون باطنی را ظاهر است آن
وجود با تعین بی‌مغایر
بصورتهای اکوان گشت ظاهر
ز مرآت به خود این مرایا
حکایت می‌کنند از دون و والا
زوجه واحدند اینجمله مرآت
تعینهای باطن هم شئونات
شئون مرآت و اکوان ظاهر اوست
نمایان زین مرا یا جمله یکروست
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی رابطه بین وجود و تعینات می‌پردازد. به گفته نویسنده، وجود، مقام باطنی دارد که با تعینهای ظاهری مرتبط است. شیون باطنی، که به حس و درک عمیق اشاره دارد، به صورتهای اکوان (عالم خلقت) تجلی می‌یابد. به عبارتی، صورتهای ظاهری جهان (اکوان) بازتاب‌دهنده آن وجود باطن هستند. همچنین، هر یک از این مرآت (آینه‌ها) نمایانگر حقیقت واحدی هستند و ارتباط بین شیون باطنی و صورتهای ظاهری را نشان می‌دهند. در نهایت، این تعامل میان باطن و ظاهر، حقیقتی یک‌رو را به نمایش می‌گذارد.