بخش ۴۰۷ - مستند المعرفه صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
دل اندر مستند المعرفه دار
بود آن واحدیت نزد اخیار
خود اینحضرت مقام جمع یکتاست
بمعنی اصطلاح از کل اسماست
از آن رو مستند شد بر مشاهد
که دارد در معارف رو به بواحد
بود گر وارداتش از حد افزون
بواحد باشدش دل مست و مفتون
بیکتائیست هر جا شمس وحدت
عیان در جمله ذرات کثرت
ببیند عارفش در فرق و در جمع
محافل جملگی روشن بیک شمع
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
در این متن به مفهوم واحدیت و یکتایی در میان چیزهای متنوع اشاره شده است.از نظر نویسنده، وجود واحدیت در میان کثرت‌ها، به ویژه در مقام وجود الهی، نمایانگر جمع بودن در عین تنوع است. عارفان این حقیقت را در دل و ذهن خود حس می‌کنند و در همه‌جا، حتی در تفاوت‌ها، نشانه‌ای از شمس وحدت می‌بینند. این وحدت، مانند چراغی است که تمام محافل را روشن می‌کند، نشان‌دهنده زیبایی و حقیقت وجود در میان ظواهر گوناگون.