بخش ۴۷۶ - نهایه‌السفر الثانی صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
بود ثانی سفر را این نهایت
که گردد مرتفع آثار وحدت
ز وجه کثرت علمیه و اعیان
که اندر واحدیت ثابت است آن
حجاب وحدت از رخسار کثرت
در اعیان مرتفع شد بی‌درئیت
نیابد اشتباهی تا بخاطر
کنم توضیح این معنی مکرر
در اول رفع کثرت بود لایق
بثانی رفع وحدت از حقایق
در اول گرد کثرت خاست ز اکوان
بثانی رفع وحدت گشت زاعیان
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر به موضوع وحدت و کثرت در عالم هستی می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که سفر به سوی تحقق وحدت، به‌خصوص در دانش و وجود اشیاء، به تدریج موجب رفع حجاب کثرت می‌شود. او تأکید می‌کند که در ابتدا باید کثرت را کنار گذاشت تا به وحدت دست یابیم و سپس باید از حقیقت وحدت آگاهی پیدا کنیم تا به وضعیت واقعی اشیاء برسیم. به عبارت دیگر، ابتدا باید تفاوت‌ها و کثرت‌ها را شناخت و با عبور از آن‌ها به فهم عمیق‌تری از واحدیت و حقیقت نایل آمد.