نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۷ - احدیه الجمع صفی علیشاه

صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

احدیت که جمع اندر بیانست

بلا اسقاط ولا اثبات آنست

بلا اثبات ز آن باشد محقق

که از هر نسبتی فرد است و مطلق

بلا اسقاط ز آنره که در وی

نسبها مندرج باشد پیاپی

بود خود جمع در این پاک حضرت

احدیت دگر هو واحدیت

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این شعر به تبیین مفهوم "احدیت" می‌پردازد. احدیت، یعنی وجود واحد و یکتا که فراتر از هر نوع نسبت و تقسیم است. در این معنا، هرگونه اثبات و اسقاط در آن بی‌مورد است، زیرا احدیت مطلق و مستقل از هر نسبتی است. همچنین، در این مقام، هر نسبتی که ممکن است وجود داشته باشد، در آن هم‌زمان وجود دارند، اما حقیقت آن جمع و یکی‌بودن را می‌رساند. در نهایت، اشاره می‌شود که "احدیت" به نوعی "واحدیت" نیز نشان‌دهنده تمایز و وحدت درعین‌حال است.