بخش ۹۱ - الخلوه صفی علیشاه
صفی علیشاه / بحرالحقایق / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
بود خلوت ترا با حق تکلم
بسر خویش در عین تنعم
باو گفتن حدیث و زو شنیدن
جز او در جهر و سر خود ندیدن
در اینحال انجمن هم خلوت تست
جز اینخلوت دلیل نخوت تست
نه آنخلوت بود کز خلق خاطر
بود پر، لیک خالی خانه و در
چنین خلوت نشان اهل قال است
که در تدبیر اخذ ملک و مال است
مراد عارف این باشد ز خلوت
که یابد خلوت صوری حقیقت
در آن خلوت که با حق کرد حاصل
نگردد غیر آنجا هیچ داخل
و را خلوت مقامی گشت و حالی
در آنجا نیست غیریرا مجالی
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن درباره خلوتی است که شخص به حق و حقیقت می‌رسد. در خلوت واقعی، انسان با خود و خداوند مواجه می‌شود و در این حالت، هیچ چیز جز حقیقت وجود ندارد. این نوع خلوت از دیگر انواع خلوت‌ها که فقط ظاهری و اجتماعی هستند، متفاوت است. در خلوت حقیقی، شخص از دنیا جدا می‌شود و تنها به ذات خداوند توجه می‌کند، در حالی که در خلوت‌های ظاهری تنها به جمع‌گرایی و مال و دنیا پرداخته می‌شود. بنابراین، هدف از خلوت در این مفهوم، رسیدن به معرفت و حقیقت است و در چنین حالتی، هیچ فضایی برای غیر از حق باقی نمی‌ماند.