شمارهٔ ۵۶ - در محبت صغیر اصفهانی
صغیر اصفهانی / مثنویات / وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
محبت جلوهٔ اول ز حق دان
ز بعد کنت کنزا حببت برخوان
مرادم این بود ای یار جانی
که اسرار محبت را بدانی
چو ما بین دو کس بینی محبت
تفحص میکن و دریاب علت
محبت‌ها سه علت دارد و بس
تو پیش خویشتن می‌سنج از این پس
همی دان آن سه علت را محقق
یکی نفع و یکی شهوت یکی حق
چو علت نفع و شهوت شد محبت
شود نابود چون برخاست علت
چو علت حق بود حق بی‌زوالست
محبت را زوال اینجا محال است
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این شعر بیانگر مفهوم محبت و انواع آن است. شاعر می‌گوید که محبت جلوه‌ای از حق است و در پی توضیح اسرار محبت برمی‌آید. او اشاره می‌کند که محبت میان دو نفر باید بررسی و علت‌یابی شود و سه علت اصلی برای محبت وجود دارد: نفع، شهوت و حق. محبت‌های مبتنی بر نفع و شهوت ناپایدارند و با از بین رفتن علت، محو می‌شوند. اما محبت‌های مبتنی بر حق دائمی و پایدارند، زیرا حقیقت ازلی و بدون زوال است. در نتیجه، محبت حقیقی هیچ‌گاه از بین نخواهد رفت.