سلیم تهرانی
درگذشته ۱۰۵۷ هجری قمری، تهران
زندگی‌نامهٔ سلیم تهرانی
محمدقلی بیگ طرشتی تهرانی متخلص به سلیم (وفات ۱۰۵۷ قمری) شاعر ایرانی و از شاعران فارسی‌زبان دربار مغولان هند در نیمهٔ اول سدهٔ یازدهم هجری قمری بود. محمدقلی طرشتی تهرانی در سالی نامعلوم در تهران زاده شد. او تحصیلات منظمی در مدرسه نگذارند «ولی چنان‌که از شعرش دریافته می‌شود، گذشته از استعداد فطری از دانش‌های زمان خود بی‌اطلاع نبود». نخستین دورهٔ شاعری او در لاهیجان گذشت، آنجا همراه ملا واصبا (واصب قندهاری) و ملا حسینا (متخلص به صبوحی) ملازم میرزاعبدالله وزیر بود. سلیم در دههٔ ۱۰۲۰ق چندسالی در اصفهان بسر برد سپس به شیراز کوچید، آنجا مدتی در خدمت امام‌قلی‌خان ، والی فارس بود. سپس به روزگار شاه‌جهان پیرامون سال ۱۶۳۲م به هندوستان مهاجرت کرد و نزد او و میر عبدالسلام مشهدی جایگاهی یافت. به سبک هندی سرود و سلیم تخلص گرفته. «در سرودن اقسام شعر و آوردن مضامین بکر و تازه دستی داشته‌است.» در هند، نخست نزد اسلام خان وزیر اعظم خدمت نمود، «در مدح او شعر بسیار گفته، اگرچه شهرتی در اخذ معنی مردم دارد اما معانی غریب و لطیف هم زادهٔ طبع خود دارد». در وصف کشمیر یک مثنوی تمام سرود. سلیم تهرانی در سال ۱۰۵۷ق/۱۶۴۷م در کشمیر درگذشت. شعر او را به «نازکی خیال، خلق مضمون‌های دقیق تازه و سعی در ارسال مثل و تمثیل» وصف کرده‌اند. به دیدگاه ذبیح‌الله صفا، زبانش در شعر ساده و گاه (به‌ویژه در قصیده و مثنوی) تا حدی سست و نزدیک به زبان عامیانه است «و این بیشتر از آنجاست که سلیم تحصیل مدرسه‌ای کافی نداشت و گویا تتبع او هم در دیوان‌های استادان گذشته کم بود و بیشتر به نیروی استعداد شاعری می‌کرد.» آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.
آثار سلیم تهرانی
شعرهای سلیم تهرانی
- شمارهٔ ۵۷ — ای اهل سخن از کرمت شکرگزار
- شمارهٔ ۵۴ — صبح است و نوای بلبلی می آید
- شمارهٔ ۵۵ — هرکس درِ کینه زد، دل‌آزاری دید
- شمارهٔ ۵۲ — ای خواجه ترا چه پیرهن می باید؟
- شمارهٔ ۵۰ — در خانه مرا نه بیم ماند و نه امید
- شمارهٔ ۵۳ — در باغ، رخت چو سوی گل می آید
- شمارهٔ ۵۶ — عید است، دکان زهد را تخته کنید
- شمارهٔ ۵۱ — ماییم درین گلشن پر بیم و امید
- شمارهٔ ۶۲ — تا شد مه من سرو گلستان طبش
- شمارهٔ ۶۱ — ای بزم ترا ساغر می مجمره سوز
- شمارهٔ ۶۳ — بر خواجه ببین و قامت و رفتارش
- شمارهٔ ۶۵ — تا بلبل طبع دارد آهنگ غزل
- شمارهٔ ۶۴ — ای از کرم تو بخل دایم در تنگ
- شمارهٔ ۵۸ — چون چشم حسود است جهان برمن شور
- شمارهٔ ۵۹ — افسوس که از شورش این بحر خطیر
- شمارهٔ ۶۰ — غیر از تو، حریفان همه ای حضرت میر
- شمارهٔ ۶۷ — دارم ز غم تو صد فغان اندر دل
- شمارهٔ ۷۳ — خود را چه اسیر غم ایام کنم؟
- شمارهٔ ۷۰ — ای شاخ گل این حسن قبولت نازم
- شمارهٔ ۶۶ — باغی دارم همچو بهشت ای بلبل
- شمارهٔ ۷۱ — از صحبت آن رشک ملک می ترسم
- شمارهٔ ۷۲ — ای حاصل دور سال و ماه عالم
- شمارهٔ ۶۹ — در عشق کجا دمی به عشرت بودم؟
- شمارهٔ ۶۸ — تا افتادی ز صدر زین، ناشادم