بخش ۴ - در ذکر آنکه پیغمبر ما رحمةً للعالمین است سنایی
سنایی غزنوی / الباب الثّالث: اندر نعت پیامبر ما محمّد مصطفی علیه‌السّلام و فضیلت وی بر جمیع پیغمبران / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
زحمت آب و گِل در این عالم
رحمتش نام کرده فضل قِدم
قدر شبهای قدر از گل او
نورِ روز قیامت از دل او
حلقهٔ حلقه‌ها به حلقهٔ موی
شحنهٔ شرعها به صفحهٔ روی
رازِ حق پردهٔ محارم او
نفس کل صورت مکارم او
عرش عشقش بر آسمان جلال
اصل و فرعش پُر از فنون کمال
غرض کُن ز حکم در ازل او
اول الفکر و آخر العمل او
بوده اول به خلقت و صورت
و آمده آخر از پی دعوت
بوده در روضهٔ حظیرهٔ انس
مادرش امر و دایه روح‌القدس
قد او هرکه از مهی و بهی
سخره کردی به قدّ سرو سهی
لون او ماه را چو گل کردی
بوی او مُشک را خجل کردی
حلق خلق از برای طوق فرش
خلق خلق نسیم خاک درش
فرش نو بارِ فرع او گشته
عرش مغلوب شرع او گشته
منتصب قد چو سرو آزاده
شمسهٔ عقل آدمی زاده
صبح صادق چنو ندیده به راه
آفتابی به زیر گنبد ماه
شرع و دین چار طبع و شش سوی او
عقل و جان گوهر دو گیسوی او
هفده تاموی چون ستاره به باغ
وآنِ دیگر سیاه چون پرِ زاغ
اندران گیسوی سیاه و سپید
دوخته عقل کیسه‌های امید
کرده همزاد با ازل نسبش
گشته همراز با ابد ادبش
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن در وصف و عظمت مقام یک شخصیت معنوی و الهی سخن می‌گوید که از آب و گل برخاسته و رحمت و فضل خداوند شامل حال اوست. این شخصیت نه تنها در عالم وجود، بلکه در شبهای قدر و روز قیامت نیز تأثیرگذار است. او به عنوان مظهر کمال و زیبایی، در جلال و عشق الهی نمایان شده و ابتدایی و انتهایی برای خلقت خود دارد. همچنین، ریشه‌دار در علم و فضیلت است و جاذبه‌ای خاص بر دل‌ها و افکار گذاشته. شخصیت مورد اشاره، به خاطر صفات والا و کمالاتش، در عالم روح و معنا جایگاه خاصی دارد و باعث امید و نور در زندگی انسانی است.