نغما — خواندن و کشف شعر فارسی

بخش ۸ - اندر گشادن دل وی سنایی

سنایی غزنوی / الباب الثّالث: اندر نعت پیامبر ما محمّد مصطفی علیه‌السّلام و فضیلت وی بر جمیع پیغمبران / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

سینهٔ او گشاد روح نخست

هرچه جز پاک دید پاک بشست

درز برداشت در زمان از وی

بند بگشاد همچنان از وی

سینه‌ای را که حق حکم باشد

درز بگشادنش چه کم باشد

بهر آن تا کند درین بنیاد

چون رفو بیند از رفوگر یاد

از پر جبرئیل گشت درست

آن جراحت به امر ایزد چُست

دل او بودی از خیانت پاک

چون ز اشکال هند تختهٔ خاک

رقم او بود قسمت جان را

تختهٔ خاک امر یزدان را

انبیا گرچه محتشم بودند

جملگی صفر آن رقم بودند

پیش بودند نز پی دونیش

پیش بودند بهر افزونیش

گرچه پیشند پیش از این چه غمست

پیشی صفر بیشی رقمست

حکم او همچو حکمتست روان

عمر او همچو دولتست جوان

دین او در جهان رفیع شده

از پی امّتان شفیع شده

بخت او خونبهای پیر و جوان

خردش کیمیای هر دو جهان

بود پاکیزه باطن و ظاهر

خاک عالم ورا شده طاهر

شرع او در بصیرت و احسان

برترست از قیاس و استحسان

ملت درد اصفیا ز گلش

معنی نور انبیا ز دلش

جان یکی فرع او به هفت ندیم

او یکی شرع تو به هفت اقلیم

شوری انگیخت ظاهر و معلوم

بیمش از بوم و بام کلب‌الروم

همچو پیکان سوی همه نیکان

پر برآورده تیز بی پیکان

بهر پیکان تیرش از تعلیم

لقبش داده حق کتاب کریم

اندر آمد به خوی خوش عاطر

نسخت علم غیب در خاطر

گفت دیدم بهشت مأوی را

سِدره و عرش و لوح و طوبی را

دیدم از دل به دیدهٔ لاهوت

در جوامع صوامع ملکوت

لطف فردوس را پسندیدم

قهر زندان عدل هم دیدم

هرچه مکنون غیب حضرت بود

به کم از ساعتی مرا بنمود

داند آنکو دلش ز ریب تهیست

کین همه غیب عالم عُلویست

واسطه کیست پیش پرده سرای

جز ازو در میان خلق و خدای

گر شریفند و گر وضیع همه

کرم او بُوَد شفیع همه

دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)

این متن به وصف والای یک شخصیت بزرگ معنوی می‌پردازد که سینه‌اش به وسعت روح نخستین است. او با پاکی و صداقت، هرچه ناپاک است را تصفیه می‌کند و در زمان، مانع از بروز درز و نقص می‌شود. ویژگی‌های خاصی که به او نسبت داده شده نشان‌دهنده‌ی عمق فهم و حکمت اوست. او به عنوان یک واسطه میان خداوند و خلق، تمامی انبیای دیگر را به چشم صفر می‌بیند و خود را برتر از همه آن‌ها می‌داند. در ادامه، او به عنوان معنای حقیقی دین و بشیر آشتی در جهان معرفی می‌شود و دینش بالاتر از قیاس و استحسان قرار دارد. این شخصیت به نور و علم غیبی دست یافته و در عوالم بالای عالم، نظاره‌گر بهشت و ذات الهی است. او شفیع همه انسان‌هاست، چه شریف و چه عادی.