بخش ۵۰ - در بیان طبایع چهارگانه سنایی
سنایی غزنوی / الباب التاسع فیالحکمة والامثال و مثالب شعراءالمدّعین ومذّمةالاطباء والمنجّمین / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
جوهر آتش است بعد از هفت
که ازو دل بخست و زهره بکفت
بعد از آتش فضا و جوِّ هوا
که زوی تا به مرکز است ملا
بحر اخضر سوم نتیجهٔ اوست
آن یکی قشر و آن دگر چون پوست
اغبر تیره چارمین ارکان
پس نبات و معادن و حیوان
حال اطباع این دوازده برج
هریکی بر مثال گوهر و دُرج
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به توصیف عناصر و اجزاء تشکیلدهنده جهان میپردازد. ابتدا به جوهر آتش اشاره میکند و سپس به ارسال شعلهها و و کمکهای آن به دیگر عناصر چون فضا و جو هوا میپردازد. اشاره به دریا و لایههای آن، به خصوص بحر اخضر و دیگر لایهها، نشاندهنده تنوع و پیچیدگی طبیعت است. در نهایت، به وجود دوازده برج و ویژگیهای آنها بهعنوان نمادهایی از جواهرات و سنگهای قیمتی اشاره میکند که نشاندهنده تجلیات مختلف عالم هستند.