بخش ۲۶ - کما تعیشون تموتون وکما تموتون تحشرون سنایی
سنایی غزنوی / طریق التحقیق / وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
تو اگر نیک نیکی اربدبد
بدونیک تو باتو باشد خود
چون بدی، پس بدان که بیخردی
که خرد نیست رهنمون بدی
هر که پروردهٔ خرد باشد
کی درو فعل دیو و دد باشد
هر که را عز آن جهان باید
دامن دل به بد نیالاید
گر کند عقل نیکی‌ات تلقین
پس تو و بارگاه علیین
وگرت دیو رهنمای بود
اسفل السافلینت جای بود
ددی تو زناسپاسی توست
بدی تو زناشناسی توست
گر شعارت بود سپاس و شناس
این ندا آید «ا‌نت خیرالناس»
دربارهٔ این شعر (خلاصهٔ هوش مصنوعی)
این متن به بررسی رابطه بین نیکی و بدی و تأثیر خرد بر رفتار انسان‌ها می‌پردازد. نویسنده بیان می‌کند که اگر انسانی رفتار نیکو داشته باشد، این نشان‌دهنده خرد اوست و کسی که به بدی گرفتار است، نشان از بیخردی او دارد. انسان‌های خردمند، به موجب ویژگی‌های خود، نمی‌توانند به کارهای زشت دست بزنند و در پی کسب عزت و مقام در جهان هستند. متن تأکید می‌کند که گرایش به نیکی و دوری از بدی باید ناشی از عقل و شناخت انسان باشد، و در نهایت به این نکته اشاره دارد که شکرگزاری و شناخت خدا بهترین اعمال هستند.