سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۸ - در مدح سلطان سنجر — عزیز دین و دنیا کرد و جاه افزود صاحب را
- شمارهٔ ۱ - در توحید — ای خداوندی که از لطف تو جاه آورده‌ام
- شمارهٔ ۶ - در مدح قلج تمغاج خان — بسعد اختر میمون مظفر گشت بر اعدا
- شمارهٔ ۷ - خدایا مرا دریاب — ای نکودارنده تا اندر جهان داری مرا
- شمارهٔ ۵ - در مدح سلطان رکن الدین — خدایگان جهانرا خدای داد عطا
- شمارهٔ ۲ - در مدح علاء الدین محمد بن سلیمان — آورد گرد فتح و ظفر پیش چشم ما
- شمارهٔ ۴ - در مدح طغان تکین — بسی عطای خدایست بی خلاف و خطا
- شمارهٔ ۳ - در مدح شه مظفر تمغاج خان — شه مظفر تمغاج خان کامروا
- شمارهٔ ۱۶ - در مدح وزیر نظام الدین — شد برج حمل موکب سلطان کواکب
- شمارهٔ ۱۱ - در موعظه و نصیحت — در این جهان که سرای غمست و تاسه و تاب
- شمارهٔ ۱۴ - در مدح علی بن الحسین ذوالفقار — ای به پیروزی گرفته ملکت افراسیاب
- شمارهٔ ۱۵ - در مدح شمس الملک — سوی ختا بسفر شد بعزم و رأی صواب
- شمارهٔ ۱۲ - در مدح سلطان مسعود بن الحسین — برآمد ز برج حمل آفتاب
- شمارهٔ ۹ - در مدح نصیرالدین — عاشقی شد رسم و راه و سیرت و آئین مرا
- شمارهٔ ۱۳ - در مدح سلطان مسعود ثانی — ای بتاج و تخت شاهی وارث افراسیاب
- شمارهٔ ۱۰ - در حسب حال خود گوید — چو شست گشت کمان قامت چو تیر مرا
- شمارهٔ ۱۹ - شاعر دروغگوست؟ — ز روزگار به جان آمدم ز غم بشتاب
- شمارهٔ ۲۲ - در مدح شمس الدین — در دل هر که مهر ایمانست
- شمارهٔ ۲۱ - در مدح قدر طغان خان — بخت یار قدر طغان خانست
- شمارهٔ ۱۷ - در مدح نصیرالدین — ای رخ خوبت بمثل آفتاب
- شمارهٔ ۲۴ - در مدح شمس الملک — هر کجا شاه جهانرا سفر است
- شمارهٔ ۲۰ - در مدح ملک مسعود — ماه رجب فرخ فرخنده چه ماه است
- شمارهٔ ۱۸ - در مدح تمغاج خان — بخت بیدار شهنشه خسرو مالک‌رقاب
- شمارهٔ ۲۳ - در مدح وزیر شمس الملک — ای صاحبی که خطبه دولت بنام تست