سوزنی سمرقندی
زاده ۴۸۷ – درگذشته ۵۶۹ هجری قمری، نخشب
زندگی‌نامهٔ سوزنی سمرقندی
شمس‌الدین تاج‌الشعرا محمد بن علی سمرقندی، معروف به سوزنی سمرقندی (درگذشتهٔ ۵۶۲ قمری به نقل از رضا قلی خان هدیت یا ۵۶۹ قمری به نقل از دولتشاه سمرقندی) شاعر هجاگو و هزال ایرانی قرن ششم هجری است. وی در اشعارش نام خود را محمد، عمر و بوبکر و نام پدرش را مسعود ذکر کرده، از این جهت درستی نام اطلاق شده بر وی یعنی محمد بن علی محل سؤال است. مولد او را عوفی نسف (نخشب)، واقع در نزدیکی سمرقند می‌دانند. وی در شعرهایش خود را به سلمان فارسی منتسب می‌داند. وی در ابتدای جوانی برای کسب دانش به بخارا رفت و به قول عوفی به‌سبب تعلق خاطر به شاگرد سوزنگری به آموختن آن صنعت مشغول شد. سوزنی سمرقندی معاصر ارسلان خان محمد از آل افراسیاب و سنجر اتسز بن محمد خوارزمشاه بوده است. وی با عمعق بخاری، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، محمد معزی، ادیب صابر و رشیدی سمرقندی معاصر بوده و برخی از آنان را هجو کرده و به تیغ زبان خود آزرده است. سوزنی شاعری هجا و بدزبان بوده و در هجو معانی خاص ابداع کرده است. قصاید و قطعات وی سهل، صریح و فصیح است. می‌گویند که وی در اواخر عمر دست از هجو و هزل کشیده و استغفار کرده است.
آثار سوزنی سمرقندی
شعرهای سوزنی سمرقندی
- شمارهٔ ۳۰ - در مدح تاج الدین محمودبن عبدالکریم — تاج دین محمودبن عبدالکریم است آنکه هست
- شمارهٔ ۳۱ - در مدح تاج الدین — ای یافته تاج نسب از صاحب معراج
- شمارهٔ ۳۲ - در مدح تاج الدین — ای فلک سوخته داده بر کف تاج
- شمارهٔ ۲۹ - در مدح محمدبن ابی بکر — دل مرا دل معشوق من موافق نیست
- شمارهٔ ۲۸ - در مدح سعدالملک وزیر — رسیده ماه محرم به سال پانصد و شصت
- شمارهٔ ۲۷ - در مدح وزیر — ای روز عید خلق وز خلق را نجات
- شمارهٔ ۲۵ - در مدح شمس الملک — تا مرا بر رخ خوبت نظر است
- شمارهٔ ۲۶ - در مدح وزیر صدرالدین — صدری که بر صدور زمانه مقدم است
- شمارهٔ ۳۴ - در مدح سلطان محمود تمغاج خان — عید شاه خسروان مسعود میمون فال باد
- شمارهٔ ۴۰ - در مدح ملک الدهاقین — صدر جهان ز مجلس جهان رسید
- شمارهٔ ۳۹ - در مدیحه میر عمید سعدالدین — عید شد ایام ما ناآمده ایام عید
- شمارهٔ ۳۷ - در مدح قدر طغان خان — پادشاه جهان ز راه رسید
- شمارهٔ ۳۵ - فی مدح السلطان — خدایگانا فضل خدای یار تو باد
- شمارهٔ ۳۳ - در مدح رکن الدین تمغاج خان — اعلی خدایگان جهان از سفر رسید
- شمارهٔ ۳۸ - در مدح شمس الدین — صدر جهان بحضرت شاه جهان رسید
- شمارهٔ ۳۶ - در مدح رکن الدین عقاج خان — ای جهانداری که در عهد تو گرگ و گوسفند
- شمارهٔ ۴۳ - در مدح دهقان میرعمید — دهقان میر عمید صدر همایون که بخت
- شمارهٔ ۴۲ - در مدح دهقان سعدالدین — ای رخ و زلفت چنانک ماه بمشکین کمند
- شمارهٔ ۴۵ - در مدح صاحب ملک الدهاقین — صاحب عادل بنیکی از سفر آمد
- شمارهٔ ۴۴ - در مدح اسفهسالار — پری دیدار حوری یاسمن خد
- شمارهٔ ۴۸ - در مدح ثقة الدین — ای سرو سرمایه کرام سمرقند
- شمارهٔ ۴۶ - در مدح سعدالملک مسعود — وزیر شاه سعد الملک مسعود
- شمارهٔ ۴۷ - در مدح صاحب عزالدهاقین — ترک من مهر و وفا سیرت و آیین نکند
- شمارهٔ ۴۱ - در مدح اطهرالدین بن اشرف الدین — روی من زرین ز عشق یار سیمین بر سزد